Mail ons

Overzicht

De kunst van het verdwalen: het belang van omgevingssensitiviteit, vertragingsoases en resonantie in leven en werk

Blogpost 1 Sep 2022

Naast een e-reader met ‘gewone’ boeken had ik deze zomer ook een aantal vakboeken bij me. In eerste instantie leken ze niets met elkaar te maken te hebben, maar dat was schijn. Ik zag een mooie rode draad die ook verweven was met mijn eigen vakantie-ervaringen in Noorwegen.

Leven in tijden van versnelling, een pleidooi voor resonantie van Hartmunt Rosa

In dit boek, een tip na de themadag Vervreemding, beschrijft Rosa de twee belangrijke drijfveren achter die doorgaande versnelling. De bekende technologische versnelling die een versnelling van ons levenstempo en de versnelling van de maatschappelijke verandering veroorzaakt, wordt volgens hem aangejaagd door:

– Een maatschappelijke versnelling: concurrentie, we kunnen niet stilstaan, alles moet sneller en beter en we moeten steeds meer, om maar niet achterop te raken in de competitie. En dan gaat het niet alleen over de zakelijke wereld maar ook over onze persoonlijke wereld.

– Een culturele versnelling; de belofte van de eeuwigheid. Van oudsher is er al de hoop c.q. de belofte van het eeuwige leven In het hiernamaals. Maar tegenwoordig proberen we zoveel mogelijk ervaringen in de tot ons beschikbare tijd in dit ‘aardse’ leven te stoppen. Daar willen we eigenlijk een onbeperkt aantal levens leiden.

Rosa signaleert maar weinig tendensen van maatschappelijke verlangzaming. Voor mij is een lange vakantie, en zeker een in een land dat grotendeels uit bergen en rotsige hoogvlaktes bestaat waar ik lange wandelingen maak, bij uitstek een ‘verlangzamingsoase’, zoals hij een van de ‘verlangzamingtrends’ noemt. Lopen gaat nu eenmaal niet snel, en zeker in de bergen niet, tenminste als je geen Noor bent!

A field guide to getting lost van Rebecca Solnit

Bij een bezoekje aan de American bookstore voor de vakantie viel mijn oog op dit boek van Solnit. De titelsprak me onmiddellijk aan want voor mij heeft getting lost ook alles te maken met ‘vinden’. Mezelf vinden, nieuwe ideeën en inzichten vinden. Ik kende Solnit nog niet, maar ook andere titels van deze eclectische, verhalend schrijvende, activistische schrijfster van boeken over vrouwenrechten, het milieu en geschiedenis spreken me aan.

‘Getting lost’ begint met een hoofdstuk waarin Solnit door gesprekken met reddingsteams er achter komt waardoor mensen letterlijk verdwaald raken in de bergen. In essentie komt het erop neer dat ‘a lot of the people who get lost are not paying attention when they do so, don’t know what to do when they realize they don’t know how to return, or don’t admit they do not know’. Bij het in de natuur zijn is het een kunst om je bewust te zijn en te blijven van het weer, de route, landmarks, af en toe eens om te kijken hoe het landschap er dan uitziet, bewust te zijn van waterstromingen en nog tig andere dingen die te maken hebben met alerte omgevingssensitiviteit. Allemaal dingen die ik hier in de bergen en op de fjells weer ervaarde, want er zijn hier geen ‘blauwe paaltjes-routes’ in kleine stukjes natuur, waar altijd wel weer een informatiebord staat en honderden mensen rondlopen. Je bent hier meestal alleen en wat de Noren blauwe routes noemen, niet al te moeilijk vinden zij, zijn stevige tochten die inderdaad opmerkzaamheid vragen. De rest van het boek van Solnit heeft qua boodschap heel veel overeenkomsten met het derde boek dat ik las.

Adaptive Action, leveraging uncertainty in your organisation van Glenda Eoyang en Royce Holladay.

Dit boek staat al drie jaar in mijn kast staat. Net voor de Corona-uitbraak had ik me ingeschreven voor Eoyangs opleiding in Groot-Britannië. Die ging niet door en nu volg ik de summerschool die ze bij Sioo geeft. Adaptive Action gaat over de capability om als persoon of organisatie wendbaar te zijn in onzekerheid. in tijden van versnelling zoals Rosa dat noemt. Die versnelling levert onzekerheid en ambiguïteit op. We moeten ons niet laten kisten door die onzekerheid zeggen Eoyang en Royce. Het gaat erom om in beweging te blijven. Om dat te doen zijn er steeds drie vragen van belang. De eerste is ‘What’? Er is informatie, die vind je overal om je heen aan. De omgevingssensitiviteit van Solnit. Opletten en waarnemen, zorgen dat je alert bent op de signalen en de informatie om je heen. Daar betekenis aan geven, de ‘So what’ en dan in actie komen door de ‘Now what’-vraag te beantwoorden op basis van de ‘What’ en ‘So What’. Steeds een stap zetten en weer de cyclus opnieuw ingaan. Eoyang en Royce hebben er een aantal mooie en simpele hulpmiddelen voor. Daarover in een volgende blog meer.

De reddingswerkers uit het boek van Solnit vertellen dat juist kinderen beter zijn in ‘ĺost zijn’ dan volwassenen. Die maken allerlei redeneringen over hun tocht en doordat kinderen accepteren dat ze verdwaald zijn en dan wachten, worden ze daardoor juist gevonden. Bij Eoyang en Rocye gaat het natuurlijk niet over gevonden worden, maar over zelf blijven navigeren in de onzekerheid. Toch trof me dat accepteren, gaan zitten en wachten wel. We kunnen niet niks doen, zegt Rosa, dat is onderdeel van onze doorgaande concurrentiedrijfveer; vertragen, verlangzamen, stilvallen is niet de trend.

Toch denk ik dat juist dat soms een belangrijk deel van de oplossing is. Even niet direct in de actie schieten. De tijd nemen voor die vragen. Daarmee kom ik op een verbinding met het volgende werk.

De toekomst van Nederland, de kunst van het van richting veranderen van Floris Alkemade

Een verjaardagscadeautje van mijn zoon die het al meerdere keren genoemd had, en signaleerde dat ik het nóg stééds niet aangeschaft dan wel gelezen had. Een, door meerdere vakgenoten aangehaalde, passage in dit boek gaat over de Hadza. In onbekend gebied lopen deze jagers-verzamelaars op het eerste gezicht een chaotische route. Langere en kortere afstanden in verschillende richtingen en op sommige plaatsen vindt er een intensief zoekproces plaats. Ook wel Levy-vlucht of ‘survival pattern’ genoemd.

Ik denk dat de reddingswerkers van Solnit het verstandig zouden vinden, niet stug doorgaan op een vaste ‘verkeerde’ route, maar de omgeving vanuit meerdere perspectieven verkennen om aanknopingspunten te vinden. Maar het heeft ook alles van doen met Rosa’s begrip van resonantie. Resonantie gaat volgens Rosa niet alleen over een emotionele toestand maar ook over een relatievorm waarin het subject en de wereld als het ware antwoordend tegenover elkaar staan. Rosa maakt onderscheid tussen surfers, drifters en terroristen. De laatste groep kan maar op een manier naar de wereld kijken en vindt zijn houvast in een onveranderbare onwankelbare waarheid. Drifters zijn hun greep op hun lot en hun leven kwijt.

Surfers lezen de wind en de golven, springen van kop naar kop en ‘proberen erboven te blijven’. En juist die surfers vindt Rosa ‘niet resonant’. Volgens hem hebben ze een groot risico op burn-out, maar mij lijken ze nog niet zo onverstandig. Ze tonen overeenkomsten met de Hadza, wanneer ze tijd nemen om te ‘landen’ waar ze zijn. Voor mij heeft het ook de associatie met een experiment doen en kijken hoe dat uitpakt, een ‘Now What’-actie, en de cirkel van What, So what en Now What weer starten. Solnit heeft het in dat verband over kiezen voor een andere wereld en je daarmee verbinden, in tegenstelling tot de gevangene zijn in die andere wereld. Dit allemaal naar aanleiding van mooie verhalen over vrouwen die gevangen genomen werden en het onzekere aangingen.

Skin in the game, hidden asymmetries in daily life van Nassim Taleb

Wat Solnit, Eoyang en Royce verbindt is het belang van het zicht krijgen op gebeurtenissen en patronen. En dat raakt een boek dat al een tijd op de nog te lezen stapel lag, omdat ik Talebs eerdere boeken zo goed vond. Being alive means taking certain risks is de titel van deel 5 in het boek. Skin in the game is in zijn definitie in contact zijn met de echte wereld. Consultants zijn dat trouwens volgens Taleb per definitie niet! De prijs betalen voor de consequenties van je handelen, goed en slecht. En dat heeft niks met verdienmodellen te maken. Skin in the game maakt dat je de vragen van Eoyang en Royce serieus neemt, verder kijkt dan je neus lang is en beter let op signalen in je omgeving. Het is immers niet iemand anders die de kans loopt te verdwalen, maar jijzelf!

Er valt nog veel meer te zeggen over het boek van Taleb maar van alles wat ik las sloot Solnits boek qua sfeer en verhalen het best aan bij deze vakantie. Al haar hoofdstukken behandelen -aan de hand van een verhaal over een deel van haar eigen leven- een aspect van verdwalen. Een vakantie is ook een aaneenschakeling van hoofdstukken. Elke plek waar ik was, vormt een eigen hoofdstuk. Elke activiteit op zich, maar ook de doorgaande activiteiten. Waarnemen was één van die doorgaande activiteiten. Ik was lange tijd niet in Scandinavië geweest. Dat maakte dat ik alert was op dat wat verdwenen is, dat wat verschenen is en dat wat ik vergeten was. Ik heb een hele waslijst observaties. Alles voor wat het waard is, want zoals ik ook uit ‘Getting lost’ weer opnieuw leerde; de geschiedenis is ook maar een verhaal, en alle geschiedenis kan op meerdere manieren verteld worden. Mijn partner en ik hadden ook duidelijk andere herinneringen aan gezamenlijke eerdere vakanties hier in Noorwegen.

‘Worry is a way to pretend that you have knowledge or control over what you do – and it surprises me, even in myself, how much we prefer ugly scenarios to the pure unknown’, zegt Solnit. Wat zijn nu de lessen die ik trek voor ons vak? Laten we met elkaar accepteren dat we eigenlijk permanent verdwaald zijn. We houden het veranderende tempo en de maatschappelijke veranderingen nu eenmaal niet bij. We kunnen het wel denken maar niemand heeft controle over wat er in de wereld gebeurt door die versnelling. Het besef dat we verdwaald zijn hoeft niet te betekenen dat we ons zorgen gaan maken. In plaats van ons zorgen te maken is de les uit deze boeken voor mij om verdwalen en het besef van verdwaald te zijn, nog meer als deel van het leven te omarmen.

Het besef verdwaald te zijn, hoeft ook niet te betekenen dat we niet verder kunnen of dat niks er meer toe doet. Het besef verdwaald te zijn maakt je niet ineens een ‘drifter’. Sterker nog, alles doet er toe! Opmerkzaam blijven op de signalen om ons heen was misschien nog nooit zo belangrijk, verbonden blijven met de wereld, resonant zijn. Op elk moment kan je even gaan zitten, de observaties die je hebt ordenen, deze verrijken en de ‘So What’- en ‘Now What’-vraag stellen om net als de Hazda weer een nieuw pad in te gaan, iets te proberen en toch even te surfen. Niet om te vluchten, maar juist om ergens te blijven, te ontdekken. Dat proberen, een te ondernemen interventie, met een zekere voorzichtigheid. Want, zegt Taleb, interventies mogen geen schade berokkenen: ‘Rationality is avoidence of systemic ruin‘.

Wil jij de kunst van het verdwalen onderzoek en ervaren om zo juist verder te komen?
Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)

Naast een e-reader met ‘gewone’ boeken had ik deze zomer ook een aantal vakboeken bij me. In eerste instantie leken ze niets met elkaar te maken te hebben, maar dat was schijn. Ik zag een mooie rode draad die ook verweven was met mijn eigen vakantie-ervaringen in Noorwegen.

Leven in tijden van versnelling, een pleidooi voor resonantie van Hartmunt Rosa

In dit boek, een tip na de themadag Vervreemding, beschrijft Rosa de twee belangrijke drijfveren achter die doorgaande versnelling. De bekende technologische versnelling die een versnelling van ons levenstempo en de versnelling van de maatschappelijke verandering veroorzaakt, wordt volgens hem aangejaagd door:

– Een maatschappelijke versnelling: concurrentie, we kunnen niet stilstaan, alles moet sneller en beter en we moeten steeds meer, om maar niet achterop te raken in de competitie. En dan gaat het niet alleen over de zakelijke wereld maar ook over onze persoonlijke wereld.

– Een culturele versnelling; de belofte van de eeuwigheid. Van oudsher is er al de hoop c.q. de belofte van het eeuwige leven In het hiernamaals. Maar tegenwoordig proberen we zoveel mogelijk ervaringen in de tot ons beschikbare tijd in dit ‘aardse’ leven te stoppen. Daar willen we eigenlijk een onbeperkt aantal levens leiden.

Rosa signaleert maar weinig tendensen van maatschappelijke verlangzaming. Voor mij is een lange vakantie, en zeker een in een land dat grotendeels uit bergen en rotsige hoogvlaktes bestaat waar ik lange wandelingen maak, bij uitstek een ‘verlangzamingsoase’, zoals hij een van de ‘verlangzamingtrends’ noemt. Lopen gaat nu eenmaal niet snel, en zeker in de bergen niet, tenminste als je geen Noor bent!

A field guide to getting lost van Rebecca Solnit

Bij een bezoekje aan de American bookstore voor de vakantie viel mijn oog op dit boek van Solnit. De titelsprak me onmiddellijk aan want voor mij heeft getting lost ook alles te maken met ‘vinden’. Mezelf vinden, nieuwe ideeën en inzichten vinden. Ik kende Solnit nog niet, maar ook andere titels van deze eclectische, verhalend schrijvende, activistische schrijfster van boeken over vrouwenrechten, het milieu en geschiedenis spreken me aan.

‘Getting lost’ begint met een hoofdstuk waarin Solnit door gesprekken met reddingsteams er achter komt waardoor mensen letterlijk verdwaald raken in de bergen. In essentie komt het erop neer dat ‘a lot of the people who get lost are not paying attention when they do so, don’t know what to do when they realize they don’t know how to return, or don’t admit they do not know’. Bij het in de natuur zijn is het een kunst om je bewust te zijn en te blijven van het weer, de route, landmarks, af en toe eens om te kijken hoe het landschap er dan uitziet, bewust te zijn van waterstromingen en nog tig andere dingen die te maken hebben met alerte omgevingssensitiviteit. Allemaal dingen die ik hier in de bergen en op de fjells weer ervaarde, want er zijn hier geen ‘blauwe paaltjes-routes’ in kleine stukjes natuur, waar altijd wel weer een informatiebord staat en honderden mensen rondlopen. Je bent hier meestal alleen en wat de Noren blauwe routes noemen, niet al te moeilijk vinden zij, zijn stevige tochten die inderdaad opmerkzaamheid vragen. De rest van het boek van Solnit heeft qua boodschap heel veel overeenkomsten met het derde boek dat ik las.

Adaptive Action, leveraging uncertainty in your organisation van Glenda Eoyang en Royce Holladay.

Dit boek staat al drie jaar in mijn kast staat. Net voor de Corona-uitbraak had ik me ingeschreven voor Eoyangs opleiding in Groot-Britannië. Die ging niet door en nu volg ik de summerschool die ze bij Sioo geeft. Adaptive Action gaat over de capability om als persoon of organisatie wendbaar te zijn in onzekerheid. in tijden van versnelling zoals Rosa dat noemt. Die versnelling levert onzekerheid en ambiguïteit op. We moeten ons niet laten kisten door die onzekerheid zeggen Eoyang en Royce. Het gaat erom om in beweging te blijven. Om dat te doen zijn er steeds drie vragen van belang. De eerste is ‘What’? Er is informatie, die vind je overal om je heen aan. De omgevingssensitiviteit van Solnit. Opletten en waarnemen, zorgen dat je alert bent op de signalen en de informatie om je heen. Daar betekenis aan geven, de ‘So what’ en dan in actie komen door de ‘Now what’-vraag te beantwoorden op basis van de ‘What’ en ‘So What’. Steeds een stap zetten en weer de cyclus opnieuw ingaan. Eoyang en Royce hebben er een aantal mooie en simpele hulpmiddelen voor. Daarover in een volgende blog meer.

De reddingswerkers uit het boek van Solnit vertellen dat juist kinderen beter zijn in ‘ĺost zijn’ dan volwassenen. Die maken allerlei redeneringen over hun tocht en doordat kinderen accepteren dat ze verdwaald zijn en dan wachten, worden ze daardoor juist gevonden. Bij Eoyang en Rocye gaat het natuurlijk niet over gevonden worden, maar over zelf blijven navigeren in de onzekerheid. Toch trof me dat accepteren, gaan zitten en wachten wel. We kunnen niet niks doen, zegt Rosa, dat is onderdeel van onze doorgaande concurrentiedrijfveer; vertragen, verlangzamen, stilvallen is niet de trend.

Toch denk ik dat juist dat soms een belangrijk deel van de oplossing is. Even niet direct in de actie schieten. De tijd nemen voor die vragen. Daarmee kom ik op een verbinding met het volgende werk.

De toekomst van Nederland, de kunst van het van richting veranderen van Floris Alkemade

Een verjaardagscadeautje van mijn zoon die het al meerdere keren genoemd had, en signaleerde dat ik het nóg stééds niet aangeschaft dan wel gelezen had. Een, door meerdere vakgenoten aangehaalde, passage in dit boek gaat over de Hadza. In onbekend gebied lopen deze jagers-verzamelaars op het eerste gezicht een chaotische route. Langere en kortere afstanden in verschillende richtingen en op sommige plaatsen vindt er een intensief zoekproces plaats. Ook wel Levy-vlucht of ‘survival pattern’ genoemd.

Ik denk dat de reddingswerkers van Solnit het verstandig zouden vinden, niet stug doorgaan op een vaste ‘verkeerde’ route, maar de omgeving vanuit meerdere perspectieven verkennen om aanknopingspunten te vinden. Maar het heeft ook alles van doen met Rosa’s begrip van resonantie. Resonantie gaat volgens Rosa niet alleen over een emotionele toestand maar ook over een relatievorm waarin het subject en de wereld als het ware antwoordend tegenover elkaar staan. Rosa maakt onderscheid tussen surfers, drifters en terroristen. De laatste groep kan maar op een manier naar de wereld kijken en vindt zijn houvast in een onveranderbare onwankelbare waarheid. Drifters zijn hun greep op hun lot en hun leven kwijt.

Surfers lezen de wind en de golven, springen van kop naar kop en ‘proberen erboven te blijven’. En juist die surfers vindt Rosa ‘niet resonant’. Volgens hem hebben ze een groot risico op burn-out, maar mij lijken ze nog niet zo onverstandig. Ze tonen overeenkomsten met de Hadza, wanneer ze tijd nemen om te ‘landen’ waar ze zijn. Voor mij heeft het ook de associatie met een experiment doen en kijken hoe dat uitpakt, een ‘Now What’-actie, en de cirkel van What, So what en Now What weer starten. Solnit heeft het in dat verband over kiezen voor een andere wereld en je daarmee verbinden, in tegenstelling tot de gevangene zijn in die andere wereld. Dit allemaal naar aanleiding van mooie verhalen over vrouwen die gevangen genomen werden en het onzekere aangingen.

Skin in the game, hidden asymmetries in daily life van Nassim Taleb

Wat Solnit, Eoyang en Royce verbindt is het belang van het zicht krijgen op gebeurtenissen en patronen. En dat raakt een boek dat al een tijd op de nog te lezen stapel lag, omdat ik Talebs eerdere boeken zo goed vond. Being alive means taking certain risks is de titel van deel 5 in het boek. Skin in the game is in zijn definitie in contact zijn met de echte wereld. Consultants zijn dat trouwens volgens Taleb per definitie niet! De prijs betalen voor de consequenties van je handelen, goed en slecht. En dat heeft niks met verdienmodellen te maken. Skin in the game maakt dat je de vragen van Eoyang en Royce serieus neemt, verder kijkt dan je neus lang is en beter let op signalen in je omgeving. Het is immers niet iemand anders die de kans loopt te verdwalen, maar jijzelf!

Er valt nog veel meer te zeggen over het boek van Taleb maar van alles wat ik las sloot Solnits boek qua sfeer en verhalen het best aan bij deze vakantie. Al haar hoofdstukken behandelen -aan de hand van een verhaal over een deel van haar eigen leven- een aspect van verdwalen. Een vakantie is ook een aaneenschakeling van hoofdstukken. Elke plek waar ik was, vormt een eigen hoofdstuk. Elke activiteit op zich, maar ook de doorgaande activiteiten. Waarnemen was één van die doorgaande activiteiten. Ik was lange tijd niet in Scandinavië geweest. Dat maakte dat ik alert was op dat wat verdwenen is, dat wat verschenen is en dat wat ik vergeten was. Ik heb een hele waslijst observaties. Alles voor wat het waard is, want zoals ik ook uit ‘Getting lost’ weer opnieuw leerde; de geschiedenis is ook maar een verhaal, en alle geschiedenis kan op meerdere manieren verteld worden. Mijn partner en ik hadden ook duidelijk andere herinneringen aan gezamenlijke eerdere vakanties hier in Noorwegen.

‘Worry is a way to pretend that you have knowledge or control over what you do – and it surprises me, even in myself, how much we prefer ugly scenarios to the pure unknown’, zegt Solnit. Wat zijn nu de lessen die ik trek voor ons vak? Laten we met elkaar accepteren dat we eigenlijk permanent verdwaald zijn. We houden het veranderende tempo en de maatschappelijke veranderingen nu eenmaal niet bij. We kunnen het wel denken maar niemand heeft controle over wat er in de wereld gebeurt door die versnelling. Het besef dat we verdwaald zijn hoeft niet te betekenen dat we ons zorgen gaan maken. In plaats van ons zorgen te maken is de les uit deze boeken voor mij om verdwalen en het besef van verdwaald te zijn, nog meer als deel van het leven te omarmen.

Het besef verdwaald te zijn, hoeft ook niet te betekenen dat we niet verder kunnen of dat niks er meer toe doet. Het besef verdwaald te zijn maakt je niet ineens een ‘drifter’. Sterker nog, alles doet er toe! Opmerkzaam blijven op de signalen om ons heen was misschien nog nooit zo belangrijk, verbonden blijven met de wereld, resonant zijn. Op elk moment kan je even gaan zitten, de observaties die je hebt ordenen, deze verrijken en de ‘So What’- en ‘Now What’-vraag stellen om net als de Hazda weer een nieuw pad in te gaan, iets te proberen en toch even te surfen. Niet om te vluchten, maar juist om ergens te blijven, te ontdekken. Dat proberen, een te ondernemen interventie, met een zekere voorzichtigheid. Want, zegt Taleb, interventies mogen geen schade berokkenen: ‘Rationality is avoidence of systemic ruin‘.

Wil jij de kunst van het verdwalen onderzoek en ervaren om zo juist verder te komen?
Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)