Mail ons

Overzicht

Het kan ook een andere kant op gaan: een scenario van ‘overleven’ voor lokale besturen

Blogpost 26 May 2020

Scenariodenken is een belangrijk middel om houvast en de juiste focus te krijgen om adaptief te reageren op ontwikkelingen in de toekomst. Scenario’s bieden inzicht in de signalen die aangeven welke richting onze samenleving en organisaties zich zullen ontwikkelen en vormen daarmee een instrument voor bestuurders en leiders in onder andere tijden van crises. Een lokaal bestuur dat de signalen goed leest en proactief mogelijkheden heeft doordacht, kan steeds naar de situatie handelen zoals deze zich in het heden aandient. Wat kan er in gemeenten gebeuren als de Corona-crisis korter of langer duurt en er meer of minder verandert? In ieder uiteenlopend scenario vullen lokale leiders, zoals gemeentesecretarissen, adjunct-directeuren en regiosecretarissen, hun leiderschap anders in. Hier zijn ook de effecten naar.

In het vorige deel van dit vierluik over de vier scenario’s voor lokale besturen bekeken we hoe het overbrugginsscenario eruit zou kunnen zien. In dit deel bespreken we het scenario van ‘overleven’.In een overlevingsscenario, waarin de crisis twee jaar aanhoudt en we daarna terugkeren naar het oude, zullen onze politieke en financiële systemen maximaal op de proef worden gesteld. Na de financiële crisis van 2008 hebben gemeenten veel moeten bezuinigen. Ook de laatste paar jaar hadden veel gemeenten tekorten vanwege de toenemende kosten voor met name de jeugdzorg. De meeste gemeenten komen nu opnieuw zwaar in de financiële problemen, want kosten nemen toe.

“In een overlevingsscenario, waarin de crisis twee jaar aanhoudt en we daarna terugkeren naar het oude, zullen onze politieke en financiële systemen maximaal op de proef worden gesteld.”

Denk aan de ondersteuning van maatschappelijke sociaal-culturele instellingen die door het wegvallen van inkomsten hun bedrijfsvoering niet meer rondkrijgen. Of aan meer externe inhuur vanwege ziekteverzuim onder medewerkers, onder andere door Covid-19. En inkomsten nemen af, bijvoorbeeld omdat er minder parkeergeld en toerismebelasting binnenkomt. Tegelijkertijd zijn veel meer mensen afhankelijk van de lokale overheid, bijvoorbeeld door de toename van mensen in de bijstand en de maatregelen om de lokale economie te stimuleren.

Opdracht voor lokaal leiderschap

In dit scenario krijgen gemeenten een grote rol die zij niet kunnen waarmaken. De veerkracht van de lokale samenleving raakt eruit. Als het lokale leiders niet lukt de boel bij elkaar te houden, neemt de onvrede over de enorme economische schade en de beperkende overheidsmaatregelen toe. Dit leidt tot diepe verdeeldheid in de samenleving, het overtreden van regels, een toename van fraude en een afname van de onderlinge solidariteit. De burger wordt radeloos. Dit leidt tot demonstraties, en in het ergste geval tot sociale onrust en plunderingen. Het is ieder voor zich.

“Als het lokale leiders niet lukt de boel bij elkaar te houden, neemt de onvrede over de enorme economische schade en de beperkende overheidsmaatregelen toe.”

Na twee jaar, als er eindelijk een werkend vaccin is, keert alles langzaam terug naar de oude situatie met een aantal belangrijke verschillen. Zo bevindt de welvaart zich op een blijvend lager niveau, zijn er grote verschillen tussen winnaars en verliezers en is er veel meer onderling wantrouwen, ook richting de overheid.

Deze bijdrage kwam tot stand i.s.m. Lokaal Leiderschap-docenten Renate Kenter (De Ruijter Strategie) en René Grotens (Zijlstra Center VU en Gemeente Zeist). Wil je de uitwerking van deze scenario’s als totaaldocument ontvangen? Stuur me een mailtje: sandrakensen@sioo.nl. Binnenkort gaan we in op het scenario ‘aanpassen’ voor lokale besturen. Op 18 september gaan we van start met de leergang Lokaal Leiderschap, waarin we uiteraard ook inspelen op de betekenis van de verschillende scenario’s voor de concrete praktijk van deelnemende gemeentesecretarissen.

Ontdek Lokaal Leiderschap

Scenariodenken is een belangrijk middel om houvast en de juiste focus te krijgen om adaptief te reageren op ontwikkelingen in de toekomst. Scenario’s bieden inzicht in de signalen die aangeven welke richting onze samenleving en organisaties zich zullen ontwikkelen en vormen daarmee een instrument voor bestuurders en leiders in onder andere tijden van crises. Een lokaal bestuur dat de signalen goed leest en proactief mogelijkheden heeft doordacht, kan steeds naar de situatie handelen zoals deze zich in het heden aandient. Wat kan er in gemeenten gebeuren als de Corona-crisis korter of langer duurt en er meer of minder verandert? In ieder uiteenlopend scenario vullen lokale leiders, zoals gemeentesecretarissen, adjunct-directeuren en regiosecretarissen, hun leiderschap anders in. Hier zijn ook de effecten naar.

In het vorige deel van dit vierluik over de vier scenario’s voor lokale besturen bekeken we hoe het overbrugginsscenario eruit zou kunnen zien. In dit deel bespreken we het scenario van ‘overleven’.In een overlevingsscenario, waarin de crisis twee jaar aanhoudt en we daarna terugkeren naar het oude, zullen onze politieke en financiële systemen maximaal op de proef worden gesteld. Na de financiële crisis van 2008 hebben gemeenten veel moeten bezuinigen. Ook de laatste paar jaar hadden veel gemeenten tekorten vanwege de toenemende kosten voor met name de jeugdzorg. De meeste gemeenten komen nu opnieuw zwaar in de financiële problemen, want kosten nemen toe.

“In een overlevingsscenario, waarin de crisis twee jaar aanhoudt en we daarna terugkeren naar het oude, zullen onze politieke en financiële systemen maximaal op de proef worden gesteld.”

Denk aan de ondersteuning van maatschappelijke sociaal-culturele instellingen die door het wegvallen van inkomsten hun bedrijfsvoering niet meer rondkrijgen. Of aan meer externe inhuur vanwege ziekteverzuim onder medewerkers, onder andere door Covid-19. En inkomsten nemen af, bijvoorbeeld omdat er minder parkeergeld en toerismebelasting binnenkomt. Tegelijkertijd zijn veel meer mensen afhankelijk van de lokale overheid, bijvoorbeeld door de toename van mensen in de bijstand en de maatregelen om de lokale economie te stimuleren.

Opdracht voor lokaal leiderschap

In dit scenario krijgen gemeenten een grote rol die zij niet kunnen waarmaken. De veerkracht van de lokale samenleving raakt eruit. Als het lokale leiders niet lukt de boel bij elkaar te houden, neemt de onvrede over de enorme economische schade en de beperkende overheidsmaatregelen toe. Dit leidt tot diepe verdeeldheid in de samenleving, het overtreden van regels, een toename van fraude en een afname van de onderlinge solidariteit. De burger wordt radeloos. Dit leidt tot demonstraties, en in het ergste geval tot sociale onrust en plunderingen. Het is ieder voor zich.

“Als het lokale leiders niet lukt de boel bij elkaar te houden, neemt de onvrede over de enorme economische schade en de beperkende overheidsmaatregelen toe.”

Na twee jaar, als er eindelijk een werkend vaccin is, keert alles langzaam terug naar de oude situatie met een aantal belangrijke verschillen. Zo bevindt de welvaart zich op een blijvend lager niveau, zijn er grote verschillen tussen winnaars en verliezers en is er veel meer onderling wantrouwen, ook richting de overheid.

Deze bijdrage kwam tot stand i.s.m. Lokaal Leiderschap-docenten Renate Kenter (De Ruijter Strategie) en René Grotens (Zijlstra Center VU en Gemeente Zeist). Wil je de uitwerking van deze scenario’s als totaaldocument ontvangen? Stuur me een mailtje: sandrakensen@sioo.nl. Binnenkort gaan we in op het scenario ‘aanpassen’ voor lokale besturen. Op 18 september gaan we van start met de leergang Lokaal Leiderschap, waarin we uiteraard ook inspelen op de betekenis van de verschillende scenario’s voor de concrete praktijk van deelnemende gemeentesecretarissen.

Ontdek Lokaal Leiderschap