Mail ons

Overzicht

Wat ervaren professionals kunnen leren over existentieel welzijn dankzij de COVID-crisis

Blogpost 21 Apr 2021

Hoeveel polarisatie er wereldwijd ook mag zijn rond de huidige pandemie, over één ding lijkt iedereen het eens: deze crisis heeft een grondige impact op ons huidige bestaan. Maar wat kunnen we hiervan leren? En vooral, hoe kunnen we die lessen gebruiken om een hoger existentieel welzijn te ervaren?

Het zal menigeen in de afgelopen maanden wel eens over de lippen gerold zijn: Hoe gelukkig we eigenlijk waren tot maart 2020 en hoe weinig besef we daarvan hadden. We vinden de dingen vaak ‘vanzelfsprekend’ en staan niet stil bij wat de ingrediënten voor ons welbevinden zijn. Tijdens deze crisis rijst bij velen de vraag: ‘Wat is nu wezenlijk van belang voor ‘mens-zijn’? Waarmee ben ik echt gelukkig? Doe ik wat mij gelukkig maakt of wil ik de dingen anders aanpakken?’ Het existentieel welzijnsmodel van prof. dr. Mia Leijssen kan ons hier meer inzicht in geven. Dit model is gegroeid uit onderzoek in existentiële psychotherapie en de positieve psychologie. Het biedt ruimte aan hedonistische en eudaimonische visies op levenskunst en hanteert geen hiërarchie van behoeften. Hiermee haalt het bijvoorbeeld de theorieën van Maslov onderuit.

Vier bestaansmodaliteiten

Hedonistisch geluk en eudaimonisch geluk hebben elk twee bestaansdimensies. Waar hedonistisch geluk vooral ontstaat in een fysieke en sociale dimensie, komt eudaimonisch geluk voort uit een psychische en spirituele dimensie. Een optimaal volwassen leven impliceert dat je bewust omgaat met zowel de fysieke, sociale, psychische als de spirituele dimensie en erin investeert, zonder dat je voor één specifieke dimensie te veel of te weinig aandacht hebt. Misschien is de huidige crisis dan ook het ideale moment om wat langer stil te staan bij de vier dimensies en de rol die zij spelen in ons leven.

De fysieke dimensie

De fysieke dimensie gaat over de natuur en het menselijk lichaam: gezondheid, veiligheid en comfort, maar ook fysieke aanraking. Dat laatste werd door de pandemie abrupt een halt toegeroepen. Fysieke contacten waren nauwelijks nog mogelijk, kantooruren werden videovergaderingen en de gezellige ‘vrijmibo’ werd een eenzaam virtueel drankje. Het verbaast dan ook niemand dat veel mensen dit zijn gaan compenseren door het andere element in deze dimensie. We zijn met zijn allen massaal de natuur in getrokken om, misschien onbewust, ons gebrek aan fysiek contact te op te vangen. Heel veel mensen hebben ook een nieuwe passie voor koken ontdekt; dit is ook een vorm van fysiek genot dat het wegvallen van contact met anderen kan vervangen. 

“Velen ervaarden dat hun sociale rol door de lockdown was gewijzigd, omdat bleek dat zij misschien toch niet zo onmisbaar waren in de maatschappij.”

De sociale dimensie

De sociale dimensie gaat over relaties met anderen en de plaats van elk individu in onze samenleving. Erbij horen, iets betekenen voor een ander, succes hebben. Je sociale rol bepaalt een groot stuk van je identiteit. Deel uitmaken van een verbindend netwerk maakt je minder kwetsbaar. Ook deze dimensie is door de coronacrisis zwaar onderuitgehaald omdat onze sociale contacten tot een absoluut minimum zijn beperkt. We missen steun, prettig gezelschap, diepgaande gesprekken en samen leuke dingen doen. Bovendien wijzigde door de lockdown voor velen hun sociale rol. Ze ervaarden dat zij misschien toch niet zo onmisbaar waren in de maatschappij. Of kwamen (tijdelijk) zonder werk te zitten, terwijl ze zagen dat andere sociale rollen juist wél aan belang wonnen, of nu anders – en beter – werden beoordeeld.

Hoewel we tijdens de coronacrisis allemaal worstelen met de nieuwe situatie en dit proberen een plek te geven, valt dit sommigen té zwaar. Lockdown-feestjes zijn een extreme uiting van de menselijke behoefte aan de beide dimensies van het hedonistisch geluk dat vooral op plezier en genot is gericht. Het is inderdaad niet ondenkbaar, vanuit dit kader, dat we na het overwinnen van de pandemie doorgaan op deze weg en de roaring 20’s van de 21e eeuw gaan beleven. Het jammere gevolg daarvan zou zijn dat de twee dimensies van het eudaimonische geluk ondergesneeuwd raken. Dat zal dan weer tot gevolg hebben dat we geen optimaal existentieel welzijn bereiken. Dat we met andere woorden blijven voelen dat we iets missen, vaak niet goed wetend wat. Simpelweg omdat onze vier bestaansmodaliteiten niet in evenwicht zijn.

Betekenis en doel van het leven

Om ons ‘mens-zijn’ compleet te beleven, hebben we ook behoefte aan het vervullen van de twee dimensies van eudaimonisch geluk. Vaak worden deze minder belicht, omdat ze gericht zijn op betekenis en doel van het leven en als dusdanig geen ‘instant gratification’ opleveren.

De psychische dimensie

In de psychische dimensie ligt het accent op je innerlijke leven, zelfkennis en zelfontplooiing. Belangrijke waarden hierin zijn autonomie, vrijheid, kennis, waarheid en wijsheid. De COVID-crisis heeft deze dimensie voor heel wat mensen totaal overhoopgehaald. Onze autonomie en vrijheid werd ingeperkt, we worden meer teruggeworpen op ons innerlijk leven. Velen van ons stellen zich de vraag wat zij in de toekomst willen, hoe zij hun leven willen invullen. ‘Wil ik nog wel zo veel naar kantoor, reizen of die drukke agenda?’ Een noodzakelijke voorwaarde voor je welzijn is de waarheid over jezelf onder ogen zien, jezelf vertrouwen en jezelf een eerlijke kans geven om te worden wie je in wezen bent.

“Mensen die de spirituele bestaansmodaliteit ontkennen of negeren hebben steeds meer regels, wetten en straffen nodig om hen aan te zetten tot ethisch gedrag.”

De spirituele dimensie

De spirituele dimensie verbindt je met iets dat groter is dan je ‘ik’. Spiritualiteit is waarneembaar in ‘pure’ kwaliteiten zoals verwondering, creativiteit, vreugde, mededogen, authenticiteit, vertrouwen, vrede, dankbaarheid, liefde. Het gaat om universele waarden die de tijd doorstaan. Tijdens de coronacrisis hebben veel mensen deze dimensie herontdekt. Dankbaarheid voor kleine dingen, verwondering over de schoonheid van de natuur, een nieuwe hobby waarin je creativiteit kunt uiten. Dit zijn elementen waar, in de ‘ratrace’ van ons bestaan, te vaak aan voorbijgegaan wordt. Daar staat tegenover dat mensen die deze spirituele bestaansmodaliteit ontkennen of negeren, steeds meer regels, wetten en straffen nodig hebben om hen aan te zetten tot ethisch gedrag. Ook dat is in deze pandemie soms pijnlijk duidelijk geworden.

Een positieve visie

Een positieve visie op het menselijk bestaan betekent niet dat je gelooft dat het leven gekenmerkt is door geluk en gemak, maar dat je je beter kunt verhouden met de problemen waarmee het leven je onvermijdelijk zal confronteren. Wat hierbij helpt is, is je vermogen om je drijfveren te veranderen. ‘Presteren’ als betekenisgever wordt bijvoorbeeld vervangen door ‘dienstbaarheid’, ‘verzorgen’ door ‘genieten’, etc.

Deze kijk op existentieel welzijn kan een goede ondersteuning zijn voor mensen die hun baan verloren zijn, hun ontslag ingediend hebben of nog in onzekerheid leven over hoe hun levenspad verder zal lopen, zeker als zij altijd drukbezette professionals zijn geweest. Plots worden zij geconfronteerd met de vraag ‘Wie ben ik?’ (psychische dimensie), terwijl ze aankijken tegen een totaal veranderde sociale (geen titels, minder mensen die beroep op je doen, lege agenda) en fysieke dimensie (geen duur kantoor, auto, geen restaurant, minder inkomen, …). Voor professionals in de herfst van hun carrière is de spirituele dimensie daarbij van groot belang. Zij vragen zich af wat ze in de laatste 10 à 15 jaar van hun loopbaan nog willen en kunnen betekenen voor de wereld.

Op die laatste vraag, maar ook op de andere facetten van existentieel welzijn, kun je een antwoord vinden samen met twee ervaren coaches in het coachingstraject ‘Ervaring Rijker’. Het traject, dat is opgebouwd uit wandeldagen en online bijeenkomsten, duurt 9 maanden en start op 23 augustus 2021.

Ontdek Ervaring Rijker en meld je snel aan voor een kennismaking

Hoeveel polarisatie er wereldwijd ook mag zijn rond de huidige pandemie, over één ding lijkt iedereen het eens: deze crisis heeft een grondige impact op ons huidige bestaan. Maar wat kunnen we hiervan leren? En vooral, hoe kunnen we die lessen gebruiken om een hoger existentieel welzijn te ervaren?

Het zal menigeen in de afgelopen maanden wel eens over de lippen gerold zijn: Hoe gelukkig we eigenlijk waren tot maart 2020 en hoe weinig besef we daarvan hadden. We vinden de dingen vaak ‘vanzelfsprekend’ en staan niet stil bij wat de ingrediënten voor ons welbevinden zijn. Tijdens deze crisis rijst bij velen de vraag: ‘Wat is nu wezenlijk van belang voor ‘mens-zijn’? Waarmee ben ik echt gelukkig? Doe ik wat mij gelukkig maakt of wil ik de dingen anders aanpakken?’ Het existentieel welzijnsmodel van prof. dr. Mia Leijssen kan ons hier meer inzicht in geven. Dit model is gegroeid uit onderzoek in existentiële psychotherapie en de positieve psychologie. Het biedt ruimte aan hedonistische en eudaimonische visies op levenskunst en hanteert geen hiërarchie van behoeften. Hiermee haalt het bijvoorbeeld de theorieën van Maslov onderuit.

Vier bestaansmodaliteiten

Hedonistisch geluk en eudaimonisch geluk hebben elk twee bestaansdimensies. Waar hedonistisch geluk vooral ontstaat in een fysieke en sociale dimensie, komt eudaimonisch geluk voort uit een psychische en spirituele dimensie. Een optimaal volwassen leven impliceert dat je bewust omgaat met zowel de fysieke, sociale, psychische als de spirituele dimensie en erin investeert, zonder dat je voor één specifieke dimensie te veel of te weinig aandacht hebt. Misschien is de huidige crisis dan ook het ideale moment om wat langer stil te staan bij de vier dimensies en de rol die zij spelen in ons leven.

De fysieke dimensie

De fysieke dimensie gaat over de natuur en het menselijk lichaam: gezondheid, veiligheid en comfort, maar ook fysieke aanraking. Dat laatste werd door de pandemie abrupt een halt toegeroepen. Fysieke contacten waren nauwelijks nog mogelijk, kantooruren werden videovergaderingen en de gezellige ‘vrijmibo’ werd een eenzaam virtueel drankje. Het verbaast dan ook niemand dat veel mensen dit zijn gaan compenseren door het andere element in deze dimensie. We zijn met zijn allen massaal de natuur in getrokken om, misschien onbewust, ons gebrek aan fysiek contact te op te vangen. Heel veel mensen hebben ook een nieuwe passie voor koken ontdekt; dit is ook een vorm van fysiek genot dat het wegvallen van contact met anderen kan vervangen. 

“Velen ervaarden dat hun sociale rol door de lockdown was gewijzigd, omdat bleek dat zij misschien toch niet zo onmisbaar waren in de maatschappij.”

De sociale dimensie

De sociale dimensie gaat over relaties met anderen en de plaats van elk individu in onze samenleving. Erbij horen, iets betekenen voor een ander, succes hebben. Je sociale rol bepaalt een groot stuk van je identiteit. Deel uitmaken van een verbindend netwerk maakt je minder kwetsbaar. Ook deze dimensie is door de coronacrisis zwaar onderuitgehaald omdat onze sociale contacten tot een absoluut minimum zijn beperkt. We missen steun, prettig gezelschap, diepgaande gesprekken en samen leuke dingen doen. Bovendien wijzigde door de lockdown voor velen hun sociale rol. Ze ervaarden dat zij misschien toch niet zo onmisbaar waren in de maatschappij. Of kwamen (tijdelijk) zonder werk te zitten, terwijl ze zagen dat andere sociale rollen juist wél aan belang wonnen, of nu anders – en beter – werden beoordeeld.

Hoewel we tijdens de coronacrisis allemaal worstelen met de nieuwe situatie en dit proberen een plek te geven, valt dit sommigen té zwaar. Lockdown-feestjes zijn een extreme uiting van de menselijke behoefte aan de beide dimensies van het hedonistisch geluk dat vooral op plezier en genot is gericht. Het is inderdaad niet ondenkbaar, vanuit dit kader, dat we na het overwinnen van de pandemie doorgaan op deze weg en de roaring 20’s van de 21e eeuw gaan beleven. Het jammere gevolg daarvan zou zijn dat de twee dimensies van het eudaimonische geluk ondergesneeuwd raken. Dat zal dan weer tot gevolg hebben dat we geen optimaal existentieel welzijn bereiken. Dat we met andere woorden blijven voelen dat we iets missen, vaak niet goed wetend wat. Simpelweg omdat onze vier bestaansmodaliteiten niet in evenwicht zijn.

Betekenis en doel van het leven

Om ons ‘mens-zijn’ compleet te beleven, hebben we ook behoefte aan het vervullen van de twee dimensies van eudaimonisch geluk. Vaak worden deze minder belicht, omdat ze gericht zijn op betekenis en doel van het leven en als dusdanig geen ‘instant gratification’ opleveren.

De psychische dimensie

In de psychische dimensie ligt het accent op je innerlijke leven, zelfkennis en zelfontplooiing. Belangrijke waarden hierin zijn autonomie, vrijheid, kennis, waarheid en wijsheid. De COVID-crisis heeft deze dimensie voor heel wat mensen totaal overhoopgehaald. Onze autonomie en vrijheid werd ingeperkt, we worden meer teruggeworpen op ons innerlijk leven. Velen van ons stellen zich de vraag wat zij in de toekomst willen, hoe zij hun leven willen invullen. ‘Wil ik nog wel zo veel naar kantoor, reizen of die drukke agenda?’ Een noodzakelijke voorwaarde voor je welzijn is de waarheid over jezelf onder ogen zien, jezelf vertrouwen en jezelf een eerlijke kans geven om te worden wie je in wezen bent.

“Mensen die de spirituele bestaansmodaliteit ontkennen of negeren hebben steeds meer regels, wetten en straffen nodig om hen aan te zetten tot ethisch gedrag.”

De spirituele dimensie

De spirituele dimensie verbindt je met iets dat groter is dan je ‘ik’. Spiritualiteit is waarneembaar in ‘pure’ kwaliteiten zoals verwondering, creativiteit, vreugde, mededogen, authenticiteit, vertrouwen, vrede, dankbaarheid, liefde. Het gaat om universele waarden die de tijd doorstaan. Tijdens de coronacrisis hebben veel mensen deze dimensie herontdekt. Dankbaarheid voor kleine dingen, verwondering over de schoonheid van de natuur, een nieuwe hobby waarin je creativiteit kunt uiten. Dit zijn elementen waar, in de ‘ratrace’ van ons bestaan, te vaak aan voorbijgegaan wordt. Daar staat tegenover dat mensen die deze spirituele bestaansmodaliteit ontkennen of negeren, steeds meer regels, wetten en straffen nodig hebben om hen aan te zetten tot ethisch gedrag. Ook dat is in deze pandemie soms pijnlijk duidelijk geworden.

Een positieve visie

Een positieve visie op het menselijk bestaan betekent niet dat je gelooft dat het leven gekenmerkt is door geluk en gemak, maar dat je je beter kunt verhouden met de problemen waarmee het leven je onvermijdelijk zal confronteren. Wat hierbij helpt is, is je vermogen om je drijfveren te veranderen. ‘Presteren’ als betekenisgever wordt bijvoorbeeld vervangen door ‘dienstbaarheid’, ‘verzorgen’ door ‘genieten’, etc.

Deze kijk op existentieel welzijn kan een goede ondersteuning zijn voor mensen die hun baan verloren zijn, hun ontslag ingediend hebben of nog in onzekerheid leven over hoe hun levenspad verder zal lopen, zeker als zij altijd drukbezette professionals zijn geweest. Plots worden zij geconfronteerd met de vraag ‘Wie ben ik?’ (psychische dimensie), terwijl ze aankijken tegen een totaal veranderde sociale (geen titels, minder mensen die beroep op je doen, lege agenda) en fysieke dimensie (geen duur kantoor, auto, geen restaurant, minder inkomen, …). Voor professionals in de herfst van hun carrière is de spirituele dimensie daarbij van groot belang. Zij vragen zich af wat ze in de laatste 10 à 15 jaar van hun loopbaan nog willen en kunnen betekenen voor de wereld.

Op die laatste vraag, maar ook op de andere facetten van existentieel welzijn, kun je een antwoord vinden samen met twee ervaren coaches in het coachingstraject ‘Ervaring Rijker’. Het traject, dat is opgebouwd uit wandeldagen en online bijeenkomsten, duurt 9 maanden en start op 23 augustus 2021.

Ontdek Ervaring Rijker en meld je snel aan voor een kennismaking