Mail ons

Overzicht

Hoe je macht als positieve hefboom kunt gebruiken

Blogpost 17 Jun 2019

‘Macht corrumpeert’, zeggen mensen vaak. En dat klopt. Maar in dat negatieve discours zien ze over het hoofd dat macht ook fantastische dingen kan doen. Hef effect van macht is immers groot en zodra je macht krijgt, verander je. Macht is dus geen zwart-witverhaal. Als je de ziel van de macht echter begrijpt en het juiste tegengeluid organiseert, dan kan macht een geweldige bron van positieve daadkracht zijn.

Macht creëert afstand. Als machthebber neem je afstand van wat er voor jou op tafel ligt. Als die ‘wat’ een complexe problematiek is, dan is die afstand juist positief. Afstand nemen helpt je immers om abstracter en op lange termijn te denken, wat bij complexe problematieken en in deze snel veranderende tijden een absoluut pluspunt is. Het geeft je ook een overview, waardoor je je niet vastrijdt in één piste, maar méér en vaak creatievere uitwegen ziet die het probleem helpen oplossen.

Als die ‘wat’ echter een ‘wie’ is, een mens, dan pakt datzelfde principe van afstand opeens een stuk minder positief uit. Het maakt dat je als machthebber minder empathisch bent. Je kan minder goed emoties lezen en je kan je moeilijker in de leefwereld van iemand anders verplaatsen. Je wordt egoïstischer en stelt jezelf minder in vraag. Want je bent immers niet voor niets aan de macht gekomen: je denkt en handelt beter, slimmer en sneller dan anderen, toch? Allemaal effecten die nefast zijn bij het behandelen van menselijke vraagstukken.

Buiten de machtsbubbel  

Die effecten spelen trouwens niet alleen in de professionele context, maar ook in het privéleven. Je werkt de hele week hard, je moet een diversiteit aan problemen afwerken, tussendoor richting geven aan anderen, enzovoort. Bij thuiskomst op vrijdagavond wil je dan niks liever dan even op adem komen. In gedachten heb je het weekend al helemaal gepland, afgestemd op jouw behoefte aan ontspanning. Je vaart immers tijdens de week ook je eigen koers en de medewerkers volgen je, waarom zou dat in het weekend anders zijn? Maar bij thuiskomst wacht er een partner die niet noodzakelijk zo volgzaam is en die wil dat je in het weekend een lijst huishoudelijk taken afwerkt. De bubble waarin je als machthebber leeft, wordt zo genadeloos doorgeprikt en dat kan voor flink wat spanning zorgen.

Wie meewarig denkt ‘dat overkomt mij niet’, heeft het mis. Onderzoek mag dan wel aantonen dat sommige mensen gevoeliger zijn voor de effecten van macht dan andere, maar het laat vooral onomstotelijk zien dat iederéén verandert wanneer men macht krijgt. Het gebeurt alleen vaak heel gradueel, je komt bv iets later in een vergadering met mensen met minder macht, waardoor machthebbers het vaak zelfs niet eens opmerken. Je als persoon en als organisatie wapenen tegen de negatieve effecten van macht, is dus geen overbodige luxe. We denken al snel aan nadrukkelijke voorbeelden van machtsmisbruik in de geschiedenis, maar egoïsme, gebrek aan introspectie en andere “lichtere” vormen van misbruik zijn gewoon inherent aan macht.

Organiseer je eigen hefbomen

Gelukkig kan je tegengeluid organiseren, zodat macht een positieve hefboom wordt om iets te veranderen in plaats van een negatieve, neerwaartse spiraal. Er zijn drie hefbomen die effectief zijn gebleken:

  • 1. Ken jezelf. Deze oneliner bedacht door de Grieken blijft vandaag onverminderd van kracht. Zelfkennis en -alertheid zijn cruciaal om de effecten van macht te onderkennen.
  • 2. Stijg boven het alledaagse uit, oftewel: wees doordrongen van transcendentie. Leiderschap is altijd persoonlijk: je geeft en vergt het beste van jezelf. Maar leiderschap/lijderschap draait nooit om jou: het staat altijd ten dienste van het collectief.
  • 3. Wees kritisch en richt systemen in die je dwingen om verantwoording af te leggen. Raden van toezicht bijvoorbeeld helpen je om blijvend doordachte beslissingen te nemen, rekening houdende met meerdere perspectieven.

Het gezonde tegengeluid

In hoeverre werpen deze hefbomen dan ook weer hun vruchten in de privésfeer af? De rol van een Raad van Toezicht kan op het thuisfront door de partner worden opgenomen, al is dit een ingewikkelde evenwichtsoefening. Het is voor de partners van leiders balanceren tussen geven wat je partner van je vraagt, met het risico dat je jezelf verliest en de zoveelste ‘medewerker’ wordt en geven wat je partner nodig heeft: een gezond tegengeluid. Dan loop je wel het risico dat je als koppel continu onder hoogspanning staat. Dat tegengeluid in de privésfeer is volgens mij echter even noodzakelijk als een Raad van Toezicht dat voor een organisatie is, om niet in de valkuil van de almacht te trappen.

Het belang van spousal leadership wordt nog te veel onderschat. Er is op vandaag nog maar weinig onderzoek naar gedaan, met uitzondering van studies over de rol van de presidentsvrouwen in de Verenigde Staten of de rol van echtgenotes in familiebedrijven. Over de rol van mannen in partnerships waarin vrouwen de machtsposities bekleden, is zelfs zo goed als geen onderzoek gedaan.

In afwachting van grondige analyses kunnen we alvast dankbaar zijn voor de pillowtalk bij presidenten en andere machthebbers, waar het leven van alledag door de partner weer even naar de voorgrond wordt gehaald.

Wil je hier meer over weten?
Ontdek de workshop Macht en politiek vaardig handelen

‘Macht corrumpeert’, zeggen mensen vaak. En dat klopt. Maar in dat negatieve discours zien ze over het hoofd dat macht ook fantastische dingen kan doen. Hef effect van macht is immers groot en zodra je macht krijgt, verander je. Macht is dus geen zwart-witverhaal. Als je de ziel van de macht echter begrijpt en het juiste tegengeluid organiseert, dan kan macht een geweldige bron van positieve daadkracht zijn.

Macht creëert afstand. Als machthebber neem je afstand van wat er voor jou op tafel ligt. Als die ‘wat’ een complexe problematiek is, dan is die afstand juist positief. Afstand nemen helpt je immers om abstracter en op lange termijn te denken, wat bij complexe problematieken en in deze snel veranderende tijden een absoluut pluspunt is. Het geeft je ook een overview, waardoor je je niet vastrijdt in één piste, maar méér en vaak creatievere uitwegen ziet die het probleem helpen oplossen.

Als die ‘wat’ echter een ‘wie’ is, een mens, dan pakt datzelfde principe van afstand opeens een stuk minder positief uit. Het maakt dat je als machthebber minder empathisch bent. Je kan minder goed emoties lezen en je kan je moeilijker in de leefwereld van iemand anders verplaatsen. Je wordt egoïstischer en stelt jezelf minder in vraag. Want je bent immers niet voor niets aan de macht gekomen: je denkt en handelt beter, slimmer en sneller dan anderen, toch? Allemaal effecten die nefast zijn bij het behandelen van menselijke vraagstukken.

Buiten de machtsbubbel  

Die effecten spelen trouwens niet alleen in de professionele context, maar ook in het privéleven. Je werkt de hele week hard, je moet een diversiteit aan problemen afwerken, tussendoor richting geven aan anderen, enzovoort. Bij thuiskomst op vrijdagavond wil je dan niks liever dan even op adem komen. In gedachten heb je het weekend al helemaal gepland, afgestemd op jouw behoefte aan ontspanning. Je vaart immers tijdens de week ook je eigen koers en de medewerkers volgen je, waarom zou dat in het weekend anders zijn? Maar bij thuiskomst wacht er een partner die niet noodzakelijk zo volgzaam is en die wil dat je in het weekend een lijst huishoudelijk taken afwerkt. De bubble waarin je als machthebber leeft, wordt zo genadeloos doorgeprikt en dat kan voor flink wat spanning zorgen.

Wie meewarig denkt ‘dat overkomt mij niet’, heeft het mis. Onderzoek mag dan wel aantonen dat sommige mensen gevoeliger zijn voor de effecten van macht dan andere, maar het laat vooral onomstotelijk zien dat iederéén verandert wanneer men macht krijgt. Het gebeurt alleen vaak heel gradueel, je komt bv iets later in een vergadering met mensen met minder macht, waardoor machthebbers het vaak zelfs niet eens opmerken. Je als persoon en als organisatie wapenen tegen de negatieve effecten van macht, is dus geen overbodige luxe. We denken al snel aan nadrukkelijke voorbeelden van machtsmisbruik in de geschiedenis, maar egoïsme, gebrek aan introspectie en andere “lichtere” vormen van misbruik zijn gewoon inherent aan macht.

Organiseer je eigen hefbomen

Gelukkig kan je tegengeluid organiseren, zodat macht een positieve hefboom wordt om iets te veranderen in plaats van een negatieve, neerwaartse spiraal. Er zijn drie hefbomen die effectief zijn gebleken:

  • 1. Ken jezelf. Deze oneliner bedacht door de Grieken blijft vandaag onverminderd van kracht. Zelfkennis en -alertheid zijn cruciaal om de effecten van macht te onderkennen.
  • 2. Stijg boven het alledaagse uit, oftewel: wees doordrongen van transcendentie. Leiderschap is altijd persoonlijk: je geeft en vergt het beste van jezelf. Maar leiderschap/lijderschap draait nooit om jou: het staat altijd ten dienste van het collectief.
  • 3. Wees kritisch en richt systemen in die je dwingen om verantwoording af te leggen. Raden van toezicht bijvoorbeeld helpen je om blijvend doordachte beslissingen te nemen, rekening houdende met meerdere perspectieven.

Het gezonde tegengeluid

In hoeverre werpen deze hefbomen dan ook weer hun vruchten in de privésfeer af? De rol van een Raad van Toezicht kan op het thuisfront door de partner worden opgenomen, al is dit een ingewikkelde evenwichtsoefening. Het is voor de partners van leiders balanceren tussen geven wat je partner van je vraagt, met het risico dat je jezelf verliest en de zoveelste ‘medewerker’ wordt en geven wat je partner nodig heeft: een gezond tegengeluid. Dan loop je wel het risico dat je als koppel continu onder hoogspanning staat. Dat tegengeluid in de privésfeer is volgens mij echter even noodzakelijk als een Raad van Toezicht dat voor een organisatie is, om niet in de valkuil van de almacht te trappen.

Het belang van spousal leadership wordt nog te veel onderschat. Er is op vandaag nog maar weinig onderzoek naar gedaan, met uitzondering van studies over de rol van de presidentsvrouwen in de Verenigde Staten of de rol van echtgenotes in familiebedrijven. Over de rol van mannen in partnerships waarin vrouwen de machtsposities bekleden, is zelfs zo goed als geen onderzoek gedaan.

In afwachting van grondige analyses kunnen we alvast dankbaar zijn voor de pillowtalk bij presidenten en andere machthebbers, waar het leven van alledag door de partner weer even naar de voorgrond wordt gehaald.

Wil je hier meer over weten?
Ontdek de workshop Macht en politiek vaardig handelen