Mail ons

Overzicht

‘In het hol van de leeuw’: verslag van Sioo’s Dag van de Leerbegeleider

Blogpost 12 Apr 2022

‘In het hol van de leeuw’ was de titel van de professionaliseringdag die we onlangs voor en met de onze leerbegeleiders organiseerden. Leerbegeleider zijn is namelijk niet alleen een rol het is vooral ook een vak, een kunst maar geen kunstje. Elke leerbegeleider heeft zo zijn of haar eigen vakinhoudelijke expertise. Die kan heel verschillend zijn; innovatie, teamontwikkeling, leiderschap, organisatiekunde of veranderkunde. Als leerbegeleider draag je een belangrijk deel van het programma, zowel in onze open opleidingen of in onze incompany-trajecten. In eerste instantie worden ze in hun rol als leerbegeleider echter niet voor hun inhoudelijke expertise gevraagd, hoewel die soms juist ook van pas komt. 

Een schaap met vijf poten

Leerbegeleiders trekken een tijd met hun groep op en hebben nogal wat taken. Ze zijn van de groepsdynamiek en het leren in de groep, het stimuleren en het verbinden van leren en werken in de werkpraktijk, ze dragen zorg voor de doorgaande contractering over het leerproces van iedereen dat immers nooit statisch is, ze begeleiden en beoordelen, ze organiseren en regelen en zijn doorlopend aan het verbeteren en vernieuwen. Daarin werken ze nauw samen met natuurlijk de deelnemers, de docenten en de andere betrokkenen bij het programma. In incompany-trajecten worden ook andere actoren uit het klantsysteem betrokken. Over al die rollen en taken schreven we eerder een artikel en we schreven al eerder ook al over de juiste mix van een sterk ontwerp en de kracht van leerbegeleiding

Leren in de praktijk en van en met elkaar

Maar we schreven eerder nog niet over hoe je dat nu precies leert, en waar leer je dat; Sioo-leerbegeleider zijn? Daar is geen opleiding of cursus voor. Dus organiseren we vanuit Sioo voor én vooral ook met tal van activiteiten. Soms zijn deze bijeenkomsten inhoudelijk van aard, zoals een tweedaagse over leiderschap, maar meestal zijn ze toegespitst op het vak van leermanager. Zo doorliepen we met een grote groep leerbegeleiders een heel traject waarin we tot verschillende type opdrachten kwamen en vaststelden wat die opdrachten vragen van de leerbegeleiders, zodat we mede op basis daarvan beter matches kunnen maken en leerbegeleiders beter weten waar ze instappen. We deden een intervisietraject over complexe organisatieontwikkelopgaves en de rol van de leerbegeleiders daarin. In de eerste lockdown werkten we elke twee weken aan het thema van online werken en welke mogelijkheden en tools je als leerbegeleider online kan inzetten. Verder sparren leerbegeleiders, programmamanagers en docenten onderling regelmatig over de dagelijkse vraagstukken waar ze tegenaan lopen. Eind maart was er voor het eerst in lange tijd weer een live programma waar alle leerbegeleiders samen kwamen om met elkaar en van elkaar te leren.

Zonder dat er een ‘handboek’ is, is er wel degelijk een sterke rode draad en een aantal gemeenschappelijke uitgangspunten in wat Sioo-leerbegeleiding is en onderscheidt. Maar die gemeenschappelijkheid kan er alleen zijn als je regelmatig met elkaar reflecteert en de onderliggende ‘dit zijn onze manieren’ van praktijktheorie expliciteert. Immers, alle leerbegeleiders die deel uitmaken van het Sioo-netwerk “zijn zelf Sioo”. In de groepen belichamen ze Sioo en dus is het goed om ook uit die context te stappen en die rol van een afstandje te bekijken.

Vrijheid in gebondenheid

De opzet van de dag volgde het format van Pittstop, het succesvolle reflectieprogramma, waarin veel kernmerken van Sioo-programma’s terugkomen. Er was tijd voor een goede check-in. Dat is relevant als je elkaar een tijd niet gezien hebt als groep, of zoals nu, weer in een onbekende samenstelling aan de slag gaat. Wie zitten hier, even connectie maken met elkaar. We werden in vaste groepen ingedeeld die gedurende de dag meerdere keren bij elkaar kwamen en oogsten. Die groepen vervulden een belangrijke rol in de reflectie, net zoals we in programma’s met peer-/intervisie-/homegroups werken, waardoor de intimiteit op een andere manier gereflecteerd kan worden dan individueel of in de grote groep. En we werkten in wisselende groepen in een aantal rondes waarbij we steeds konden kiezen uit verschillende thema’s. Dat doet een sterk appel op de eigen verantwoordelijkheid voor het individuele en collectieve leren. De thema’s waren door de voorbereiders gebaseerd op vooraf ingebrachte werkdilemma’s. En we bleken deze dag volop naar buiten te kunnen trekken om ook gebruik te maken van de natuurlijke omgeving. Het was dus wat dat betreft echt een practice what you preach-dag, congruent aan de taak en rol van leerbegeleiders.

We behandelden thema’s als:

0.       Innerlijk theater
Innerlijke voorbereiding
Hoe blijf ik congruent met hetgeen we deelnemers leren?

1.       Hittemomenten
Spelen met juist genoeg hitte, hoe doe je dat, hoe lees je dat? 
Hoe schift ik tussen wat ik opvang, waar doe ik wel iets mee en waar niet mee?

2.       Welke rol heb/pak ik? Waar sta ik voor? In relatie tot effect
Balans tussen begeleiden en adviseren is spannend
Hoe ga ik om met groepsdynamica buiten mijn gezichtsveld, relatie met effect

3.       Leerbegeleidersmethoden en -werkvormen
Verwachtingsmanagement
Hoe kun je de kennis laten toepassen in de praktijk en hoe daarop daarna laten reflecteren?

4.       Ontwerpvragen
Welke volgorde methoden/didactiek bij welke onderwerpen/theorie (ontwerpvraag)
Hoe weten we of wat wij doen bijdraagt (en niet schaadt)?

5.       Context, systemen om de groep heen
Bedding en veiligheid voor leerbegeleiders in de Sioo community
Hoe ga je om machtspolitiek opdrachtgever en deelnemers?  

En voor de werkvormen kun je denken aan verschillende intervisiemethoden zoals de 10 stappen, of gebaseerd op de principes van AI. De benedictijnse of peripatetische wandelingen, aan brainstorms en brainwriting, etc. Werkvormen die samen met tal van andere ook in onze programma’s gebruikt worden.

Collectief leren en iedereen zijn/haar eigen oogst

Op basis van individuele vragen en een individuele route neemt iedereen natuurlijk wat anders mee uit zo’n dag, net zoals iedereen ook iets anders meeneemt uit een intervisiemiddag, zelfs al heb je met zijn vijven aan de zelfde casus gewerkt. Zo werkt leren nu eenmaal. Het landt op iets wat er al is en bouwt daar op door, er is ineens taal en begrip voor een ervaring die je eerder nog niet zo kon duiden of het haakt aan bij een concrete taak of uitdaging die voor je ligt. Dat is ook wat leerbegeleiders kenmerkt, ze hebben zelf plezier in leren en ontwikkelen.

Ik deel hier een mix van persoonlijke inzichten en inzichten die in de collectieve sessie werden teruggekoppeld. Inzichten die met verschillende collega’s ontstonden rondom verschillende werkdilemma’s met verschillende werkvormen.

1: Deel zijn van iets dat groter is dan jezelf

Een collectieve constatering was dat ‘de zucht’ hoe heerlijk het was om een dag lang met elkaar aan het werk te zijn. Leerbegeleider zijn is soms best een beetje eenzaam. Door deze dag realiseerden de leerbegeleiders ineens weer dat ze veel collega’s hebben, en dat ze deel uit maken van iets dat groter is. Hoe langer ze in het Sioo-netwerk verkeren, hoe meer relaties leerbegeleiders natuurlijk hebben. Ze werken in open en in incompany programma’s in wisselende combinaties ook vaak samen. Maar we werken ook doorlopend aan het uitbouwen van het netwerk van leerbegeleiders, zodat we goede matches kunnen maken op bijvoorbeeld sectoren en type klantvragen. Nieuwe contacten leggen en collega-leerbegeleiders leren kennen: het zijn de werkrelaties die het netwerk dragen. Weten dat je deel uit maakt van een collectief, van iets dat groter is, een ander ‘Wij’ is erg belangrijk voor zowel het plezier in je werk als de kwaliteit van het werk. En leerbegeleiders maken er graag het allerbeste en allermooiste van. Ze willen er een succes van maken, voor de deelnemers en voor de organisaties. Veel cases gingen dan ook daarover.

2. Bij de leervragen komen

Wat wil je leren?  Dat is een onmogelijke vraag. Leer-theoretisch gezien weten we dat al heel lang. In de intakes van open programma’s zeggen we dat ook altijd, dan maken we hem vast aan het werk dat deelnemers doen. Wat gaat je goed af? Wat zijn situaties of klussen waarvoor je beter toegerust zou willen zijn? Bij in-company opdrachten zijn er vaak, in alle goede bedoelingen, door de organisatie zelf al “Sinterklaaslijstjes” opgehaald. Vaak is dat een weergave van alle wensen, en de verbinding met het werk en de taak is zoek en er zit vaak ook een enorme gap tussen wat er nodig lijkt voor de uitdaging waar de organisatie voor staat en het wensenlijstje van de deelnemers. Het werk, de taak weer centraal zetten net als de rollen van de deelnemers en de context helpt dan om met de deelnemers samen een slag te maken en bij de thema’s te komen die er echt toe doen.

Als je vanuit de taak werkt kan je in een schaal van 1 tot 10 vragen hoe toegerust/capabel men zich voelt om die taak succesvol te doen. En waarom men zichzelf dat cijfer geeft en wat er nodig is om 2 punten hoger te komen. Dat kan het leerdoel zijn voor de opleiding.

3. Gedoe in het systeem en in de groep

‘Gedoe ís ons werk’, is een gevleugelde uitspraak onder adviseurs, maar ook onder leerbegeleiders. Hoe goed je ook aan de voorkant met de klant contracteert, er gebeurt altijd iets onverwachts. Heel vaak zijn dat spelers of ontwikkelingen die eerst nog helemaal niet in beeld waren, maar nu ineens genoemd worden. En als een speler of ontwikkeling eenmaal genoemd is doet ‘ie mee in het spel, ook al heb je hem of haar nog nooit gezien! En dan ineens is er iets dat het werken, leren en reflecteren lastiger maakt. Soms voor een groep, soms voor de gehele organisatie. Er zijn dan zelfs situaties waarin leerbegeleiders zich afvragen of de condities nog wel zo zijn dat ze nog wel goed werk kunnen leveren.

Belangrijk, want als professional en als Sioo sta je ergens voor. Het moment waarop zoiets speelt doet ertoe: is het aan het prille begin van een traject, of halverwege? Een les die ik meeneem voor gedoe aan het begin van een traject is: afschalen en zonder gedoe klein gaan beginnen om te zien of het kan gaan werken. Voor gedoe halverwege blijft de magische vraag toch altijd:  waartoe deden we dit? Waarom zijn we begonnen, waartoe moet het leiden en wat betekent dat nu voor de beste stap voorwaarts, de juiste interventie? En de belangrijkste les blijft toch: het systeem is altijd groter dan het systeem waarmee je werkt, “S+1 doet altijd mee”!

Gedoe in groepen, ook in de vorm van onverwacht en ogenschijnlijk contraproductief gedrag van één deelnemer, is onder leerbegeleiders heel herkenbaar. Daarvoor hebben we veel meer repertoire klaarstaan dan voor dat gedoe in het systeem wat vaak veel complexer is en zeer contextueel.

Een leergroep is een systeem, waarin alleen geleerd en gewerkt kan worden als elke deelnemer niet alleen de verantwoordelijkheid neemt voor zijn/haar eigen leren, maar ook voor het collectieve leren. En die collectieve verantwoordelijkheid is voor leerbegeleiders een belangrijk ankerpunt voor hun handelen. Dient dit het grotere belang? Worden er belangen geschaad? Maar groepen waarin alle deelnemers op ieder moment exact hetzelfde willen bestaan niet. Wat de één te traag vindt gaan is voor de ander precies juist, wat voor de een heel relevant is, is niet belangrijk voor de ander, en ga zo maar door. Een groep, en de leerbegeleider, is dus doorlopend op zoek naar het optimale conflictniveau. En daarbinnen maakt hij of zij doorlopend afwegingen: wat pak ik op, wat laat ik aan de groep. Want een leerbegeleider is geen curling-ouder, met het weghalen van de spanning of de uitdaging stopt het leren. ‘Het proces is van ons allemaal’ is één van de afspraken aan het begin van een opleidingstraject. En dealen met gedoe in groepen is vaak ook een leerwens van deelnemers.

Wat zijn dan die lessen:

  • Het is belangrijk om aandacht en uitdrukking te geven aan wat zowel in jezelf afspeelt als in de groep/bij de klant.
  • Vertrouw op je intuïtie en probeer die proactief te maken.
  • Wat altijd helpt: verplaats je in de positie van de ander, hoe is dit voor hem of haar?
  • Wees mild en nieuwsgierig. Zowel naar jezelf als de ander en de groep.
  • In incompany programma’s wil lang niet iedereen er eigenlijk echt zijn. Dat bespreekbaar maken helpt. En soms helpt paradoxaal handelen ook.
  • Wat je losmaakt moet ook weer vastgemaakt kunnen worden. Wees dus zorgvuldig in de selectie van interventies. In sommige contexten is het snel te diep.

Er zijn situaties waarin hele teams in de actiestand ‘over de oppervlakte blijven scheren’, waar diepgang, vertraging en reflectie gewenst of zelfs noodzakelijk zouden zijn. Vaak is dit een systemisch patroon van de organisatie waarin ze werken. Maar soms ook iets heel anders. Teamopdrachten in Sioo-programma’s zijn vaak niet makkelijk. Een team, een groepje, moet vaak iets doen wat ze normaal niet doen. De ‘wat maakt dat’-vraag is dus bij dit soort observaties essentieel om tot de juiste interventies te komen. De conclusie was ook hier dat je als leerbegeleider over veel creativiteit en over een breed handelingsrepertoire dient te beschikken om steeds passend bij de situatie en in dienst van ‘het waartoe’ de juiste interventies te ontwerpen, selecteren en/of in te zetten.

De overkoepelende les ten aanzien van gedoe is: Negeren is kansloos, maar niks doen een optie!

Leerbegeleider zijn vraagt nieuwsgierigheid zelf te willen leren en je te ontwikkelen. Het vraagt lef en senioriteit om interventies in individuele en collectieve leerprocessen aan te gaan, en een hoog bewustzijn van wat je zelf doet en er in de groep gebeurt. Leerbegeleiders zijn zeer toegewijd ook al leidt niet alles tot succes. Een leertraject hangt van zoveel afhankelijkheden aan elkaar dat het soms een wonder lijkt dat er nog zoveel goed gaat. Het is niet zo eenvoudig om succesvol te zijn, je hebt weinig directe grip op wat werkt want het zijn de deelnemers die het doen. Soms wordt net een individu geraakt of over de streep getrokken waardoor iets in gang gezet wordt. Of na die ene bijeenkomst waardoor er kan gebeuren wat eerder niet kon. De praktijk van de leerbegeleider is emergent en altijd anders dan je denkt. En de opdracht is om daar plezier in te hebben!

Met dank aan: Tineke van Kooten en Tim Stevens die beide waardevolle aanvullingen hadden voor dit verhaal, waarmee het ook weer meer een gemeenschappelijk verhaal is geworden.

Interesse in onze visie op leerbegeleiding? Het maakt onderdeel uit van zowel onze open programma’s als ons incompany-aanbod. Wil je op de hoogte blijven van nieuwe inzichten, blogs en andere content?

Schrijf je in op onze maandelijkse nieuwsbrief!

‘In het hol van de leeuw’ was de titel van de professionaliseringdag die we onlangs voor en met de onze leerbegeleiders organiseerden. Leerbegeleider zijn is namelijk niet alleen een rol het is vooral ook een vak, een kunst maar geen kunstje. Elke leerbegeleider heeft zo zijn of haar eigen vakinhoudelijke expertise. Die kan heel verschillend zijn; innovatie, teamontwikkeling, leiderschap, organisatiekunde of veranderkunde. Als leerbegeleider draag je een belangrijk deel van het programma, zowel in onze open opleidingen of in onze incompany-trajecten. In eerste instantie worden ze in hun rol als leerbegeleider echter niet voor hun inhoudelijke expertise gevraagd, hoewel die soms juist ook van pas komt. 

Een schaap met vijf poten

Leerbegeleiders trekken een tijd met hun groep op en hebben nogal wat taken. Ze zijn van de groepsdynamiek en het leren in de groep, het stimuleren en het verbinden van leren en werken in de werkpraktijk, ze dragen zorg voor de doorgaande contractering over het leerproces van iedereen dat immers nooit statisch is, ze begeleiden en beoordelen, ze organiseren en regelen en zijn doorlopend aan het verbeteren en vernieuwen. Daarin werken ze nauw samen met natuurlijk de deelnemers, de docenten en de andere betrokkenen bij het programma. In incompany-trajecten worden ook andere actoren uit het klantsysteem betrokken. Over al die rollen en taken schreven we eerder een artikel en we schreven al eerder ook al over de juiste mix van een sterk ontwerp en de kracht van leerbegeleiding

Leren in de praktijk en van en met elkaar

Maar we schreven eerder nog niet over hoe je dat nu precies leert, en waar leer je dat; Sioo-leerbegeleider zijn? Daar is geen opleiding of cursus voor. Dus organiseren we vanuit Sioo voor én vooral ook met tal van activiteiten. Soms zijn deze bijeenkomsten inhoudelijk van aard, zoals een tweedaagse over leiderschap, maar meestal zijn ze toegespitst op het vak van leermanager. Zo doorliepen we met een grote groep leerbegeleiders een heel traject waarin we tot verschillende type opdrachten kwamen en vaststelden wat die opdrachten vragen van de leerbegeleiders, zodat we mede op basis daarvan beter matches kunnen maken en leerbegeleiders beter weten waar ze instappen. We deden een intervisietraject over complexe organisatieontwikkelopgaves en de rol van de leerbegeleiders daarin. In de eerste lockdown werkten we elke twee weken aan het thema van online werken en welke mogelijkheden en tools je als leerbegeleider online kan inzetten. Verder sparren leerbegeleiders, programmamanagers en docenten onderling regelmatig over de dagelijkse vraagstukken waar ze tegenaan lopen. Eind maart was er voor het eerst in lange tijd weer een live programma waar alle leerbegeleiders samen kwamen om met elkaar en van elkaar te leren.

Zonder dat er een ‘handboek’ is, is er wel degelijk een sterke rode draad en een aantal gemeenschappelijke uitgangspunten in wat Sioo-leerbegeleiding is en onderscheidt. Maar die gemeenschappelijkheid kan er alleen zijn als je regelmatig met elkaar reflecteert en de onderliggende ‘dit zijn onze manieren’ van praktijktheorie expliciteert. Immers, alle leerbegeleiders die deel uitmaken van het Sioo-netwerk “zijn zelf Sioo”. In de groepen belichamen ze Sioo en dus is het goed om ook uit die context te stappen en die rol van een afstandje te bekijken.

Vrijheid in gebondenheid

De opzet van de dag volgde het format van Pittstop, het succesvolle reflectieprogramma, waarin veel kernmerken van Sioo-programma’s terugkomen. Er was tijd voor een goede check-in. Dat is relevant als je elkaar een tijd niet gezien hebt als groep, of zoals nu, weer in een onbekende samenstelling aan de slag gaat. Wie zitten hier, even connectie maken met elkaar. We werden in vaste groepen ingedeeld die gedurende de dag meerdere keren bij elkaar kwamen en oogsten. Die groepen vervulden een belangrijke rol in de reflectie, net zoals we in programma’s met peer-/intervisie-/homegroups werken, waardoor de intimiteit op een andere manier gereflecteerd kan worden dan individueel of in de grote groep. En we werkten in wisselende groepen in een aantal rondes waarbij we steeds konden kiezen uit verschillende thema’s. Dat doet een sterk appel op de eigen verantwoordelijkheid voor het individuele en collectieve leren. De thema’s waren door de voorbereiders gebaseerd op vooraf ingebrachte werkdilemma’s. En we bleken deze dag volop naar buiten te kunnen trekken om ook gebruik te maken van de natuurlijke omgeving. Het was dus wat dat betreft echt een practice what you preach-dag, congruent aan de taak en rol van leerbegeleiders.

We behandelden thema’s als:

0.       Innerlijk theater
Innerlijke voorbereiding
Hoe blijf ik congruent met hetgeen we deelnemers leren?

1.       Hittemomenten
Spelen met juist genoeg hitte, hoe doe je dat, hoe lees je dat? 
Hoe schift ik tussen wat ik opvang, waar doe ik wel iets mee en waar niet mee?

2.       Welke rol heb/pak ik? Waar sta ik voor? In relatie tot effect
Balans tussen begeleiden en adviseren is spannend
Hoe ga ik om met groepsdynamica buiten mijn gezichtsveld, relatie met effect

3.       Leerbegeleidersmethoden en -werkvormen
Verwachtingsmanagement
Hoe kun je de kennis laten toepassen in de praktijk en hoe daarop daarna laten reflecteren?

4.       Ontwerpvragen
Welke volgorde methoden/didactiek bij welke onderwerpen/theorie (ontwerpvraag)
Hoe weten we of wat wij doen bijdraagt (en niet schaadt)?

5.       Context, systemen om de groep heen
Bedding en veiligheid voor leerbegeleiders in de Sioo community
Hoe ga je om machtspolitiek opdrachtgever en deelnemers?  

En voor de werkvormen kun je denken aan verschillende intervisiemethoden zoals de 10 stappen, of gebaseerd op de principes van AI. De benedictijnse of peripatetische wandelingen, aan brainstorms en brainwriting, etc. Werkvormen die samen met tal van andere ook in onze programma’s gebruikt worden.

Collectief leren en iedereen zijn/haar eigen oogst

Op basis van individuele vragen en een individuele route neemt iedereen natuurlijk wat anders mee uit zo’n dag, net zoals iedereen ook iets anders meeneemt uit een intervisiemiddag, zelfs al heb je met zijn vijven aan de zelfde casus gewerkt. Zo werkt leren nu eenmaal. Het landt op iets wat er al is en bouwt daar op door, er is ineens taal en begrip voor een ervaring die je eerder nog niet zo kon duiden of het haakt aan bij een concrete taak of uitdaging die voor je ligt. Dat is ook wat leerbegeleiders kenmerkt, ze hebben zelf plezier in leren en ontwikkelen.

Ik deel hier een mix van persoonlijke inzichten en inzichten die in de collectieve sessie werden teruggekoppeld. Inzichten die met verschillende collega’s ontstonden rondom verschillende werkdilemma’s met verschillende werkvormen.

1: Deel zijn van iets dat groter is dan jezelf

Een collectieve constatering was dat ‘de zucht’ hoe heerlijk het was om een dag lang met elkaar aan het werk te zijn. Leerbegeleider zijn is soms best een beetje eenzaam. Door deze dag realiseerden de leerbegeleiders ineens weer dat ze veel collega’s hebben, en dat ze deel uit maken van iets dat groter is. Hoe langer ze in het Sioo-netwerk verkeren, hoe meer relaties leerbegeleiders natuurlijk hebben. Ze werken in open en in incompany programma’s in wisselende combinaties ook vaak samen. Maar we werken ook doorlopend aan het uitbouwen van het netwerk van leerbegeleiders, zodat we goede matches kunnen maken op bijvoorbeeld sectoren en type klantvragen. Nieuwe contacten leggen en collega-leerbegeleiders leren kennen: het zijn de werkrelaties die het netwerk dragen. Weten dat je deel uit maakt van een collectief, van iets dat groter is, een ander ‘Wij’ is erg belangrijk voor zowel het plezier in je werk als de kwaliteit van het werk. En leerbegeleiders maken er graag het allerbeste en allermooiste van. Ze willen er een succes van maken, voor de deelnemers en voor de organisaties. Veel cases gingen dan ook daarover.

2. Bij de leervragen komen

Wat wil je leren?  Dat is een onmogelijke vraag. Leer-theoretisch gezien weten we dat al heel lang. In de intakes van open programma’s zeggen we dat ook altijd, dan maken we hem vast aan het werk dat deelnemers doen. Wat gaat je goed af? Wat zijn situaties of klussen waarvoor je beter toegerust zou willen zijn? Bij in-company opdrachten zijn er vaak, in alle goede bedoelingen, door de organisatie zelf al “Sinterklaaslijstjes” opgehaald. Vaak is dat een weergave van alle wensen, en de verbinding met het werk en de taak is zoek en er zit vaak ook een enorme gap tussen wat er nodig lijkt voor de uitdaging waar de organisatie voor staat en het wensenlijstje van de deelnemers. Het werk, de taak weer centraal zetten net als de rollen van de deelnemers en de context helpt dan om met de deelnemers samen een slag te maken en bij de thema’s te komen die er echt toe doen.

Als je vanuit de taak werkt kan je in een schaal van 1 tot 10 vragen hoe toegerust/capabel men zich voelt om die taak succesvol te doen. En waarom men zichzelf dat cijfer geeft en wat er nodig is om 2 punten hoger te komen. Dat kan het leerdoel zijn voor de opleiding.

3. Gedoe in het systeem en in de groep

‘Gedoe ís ons werk’, is een gevleugelde uitspraak onder adviseurs, maar ook onder leerbegeleiders. Hoe goed je ook aan de voorkant met de klant contracteert, er gebeurt altijd iets onverwachts. Heel vaak zijn dat spelers of ontwikkelingen die eerst nog helemaal niet in beeld waren, maar nu ineens genoemd worden. En als een speler of ontwikkeling eenmaal genoemd is doet ‘ie mee in het spel, ook al heb je hem of haar nog nooit gezien! En dan ineens is er iets dat het werken, leren en reflecteren lastiger maakt. Soms voor een groep, soms voor de gehele organisatie. Er zijn dan zelfs situaties waarin leerbegeleiders zich afvragen of de condities nog wel zo zijn dat ze nog wel goed werk kunnen leveren.

Belangrijk, want als professional en als Sioo sta je ergens voor. Het moment waarop zoiets speelt doet ertoe: is het aan het prille begin van een traject, of halverwege? Een les die ik meeneem voor gedoe aan het begin van een traject is: afschalen en zonder gedoe klein gaan beginnen om te zien of het kan gaan werken. Voor gedoe halverwege blijft de magische vraag toch altijd:  waartoe deden we dit? Waarom zijn we begonnen, waartoe moet het leiden en wat betekent dat nu voor de beste stap voorwaarts, de juiste interventie? En de belangrijkste les blijft toch: het systeem is altijd groter dan het systeem waarmee je werkt, “S+1 doet altijd mee”!

Gedoe in groepen, ook in de vorm van onverwacht en ogenschijnlijk contraproductief gedrag van één deelnemer, is onder leerbegeleiders heel herkenbaar. Daarvoor hebben we veel meer repertoire klaarstaan dan voor dat gedoe in het systeem wat vaak veel complexer is en zeer contextueel.

Een leergroep is een systeem, waarin alleen geleerd en gewerkt kan worden als elke deelnemer niet alleen de verantwoordelijkheid neemt voor zijn/haar eigen leren, maar ook voor het collectieve leren. En die collectieve verantwoordelijkheid is voor leerbegeleiders een belangrijk ankerpunt voor hun handelen. Dient dit het grotere belang? Worden er belangen geschaad? Maar groepen waarin alle deelnemers op ieder moment exact hetzelfde willen bestaan niet. Wat de één te traag vindt gaan is voor de ander precies juist, wat voor de een heel relevant is, is niet belangrijk voor de ander, en ga zo maar door. Een groep, en de leerbegeleider, is dus doorlopend op zoek naar het optimale conflictniveau. En daarbinnen maakt hij of zij doorlopend afwegingen: wat pak ik op, wat laat ik aan de groep. Want een leerbegeleider is geen curling-ouder, met het weghalen van de spanning of de uitdaging stopt het leren. ‘Het proces is van ons allemaal’ is één van de afspraken aan het begin van een opleidingstraject. En dealen met gedoe in groepen is vaak ook een leerwens van deelnemers.

Wat zijn dan die lessen:

  • Het is belangrijk om aandacht en uitdrukking te geven aan wat zowel in jezelf afspeelt als in de groep/bij de klant.
  • Vertrouw op je intuïtie en probeer die proactief te maken.
  • Wat altijd helpt: verplaats je in de positie van de ander, hoe is dit voor hem of haar?
  • Wees mild en nieuwsgierig. Zowel naar jezelf als de ander en de groep.
  • In incompany programma’s wil lang niet iedereen er eigenlijk echt zijn. Dat bespreekbaar maken helpt. En soms helpt paradoxaal handelen ook.
  • Wat je losmaakt moet ook weer vastgemaakt kunnen worden. Wees dus zorgvuldig in de selectie van interventies. In sommige contexten is het snel te diep.

Er zijn situaties waarin hele teams in de actiestand ‘over de oppervlakte blijven scheren’, waar diepgang, vertraging en reflectie gewenst of zelfs noodzakelijk zouden zijn. Vaak is dit een systemisch patroon van de organisatie waarin ze werken. Maar soms ook iets heel anders. Teamopdrachten in Sioo-programma’s zijn vaak niet makkelijk. Een team, een groepje, moet vaak iets doen wat ze normaal niet doen. De ‘wat maakt dat’-vraag is dus bij dit soort observaties essentieel om tot de juiste interventies te komen. De conclusie was ook hier dat je als leerbegeleider over veel creativiteit en over een breed handelingsrepertoire dient te beschikken om steeds passend bij de situatie en in dienst van ‘het waartoe’ de juiste interventies te ontwerpen, selecteren en/of in te zetten.

De overkoepelende les ten aanzien van gedoe is: Negeren is kansloos, maar niks doen een optie!

Leerbegeleider zijn vraagt nieuwsgierigheid zelf te willen leren en je te ontwikkelen. Het vraagt lef en senioriteit om interventies in individuele en collectieve leerprocessen aan te gaan, en een hoog bewustzijn van wat je zelf doet en er in de groep gebeurt. Leerbegeleiders zijn zeer toegewijd ook al leidt niet alles tot succes. Een leertraject hangt van zoveel afhankelijkheden aan elkaar dat het soms een wonder lijkt dat er nog zoveel goed gaat. Het is niet zo eenvoudig om succesvol te zijn, je hebt weinig directe grip op wat werkt want het zijn de deelnemers die het doen. Soms wordt net een individu geraakt of over de streep getrokken waardoor iets in gang gezet wordt. Of na die ene bijeenkomst waardoor er kan gebeuren wat eerder niet kon. De praktijk van de leerbegeleider is emergent en altijd anders dan je denkt. En de opdracht is om daar plezier in te hebben!

Met dank aan: Tineke van Kooten en Tim Stevens die beide waardevolle aanvullingen hadden voor dit verhaal, waarmee het ook weer meer een gemeenschappelijk verhaal is geworden.

Interesse in onze visie op leerbegeleiding? Het maakt onderdeel uit van zowel onze open programma’s als ons incompany-aanbod. Wil je op de hoogte blijven van nieuwe inzichten, blogs en andere content?

Schrijf je in op onze maandelijkse nieuwsbrief!