Mail ons

Overzicht

Is de metaverse de volgende stap in de digitale transformatie of de aanzet tot een nieuwe crisis?

Blogpost 26 Apr 2022

In veel van de programma’s die ik verzorg, gaat het over vraagstukken als ‘hoe blijf je wendbaar en adaptief?’ Het gaat over de strategie van de organisatie, waarin het de uitdaging is om koers te houden in die, soms turbulente, buitenwereld. Dat betekent voor organisaties dat zij de buitenwereld monitoren op trends en ontwikkelingen en de bevindingen duiden en vertalen naar de eigen sector cq. organisatie. Toen ik, lang geleden, als adviseur begon, was de factor technologie nog niet zo van belang. Tegenwoordig wel. De snelle ontwikkelingen in technologie zijn mede aanjager van de informatiesamenleving. Ook wel ‘digitale transformatie’ of ‘vierde industriële ontwikkeling’ genoemd.

Stromingen in het denken over de digitale transformatie

Tijdens de ontwikkeling van onze serious game, oftewel businessgame ‘Future-Fit’, merkte ik ook dat ook de verscheidenheid aan termen door verschillende organisaties en bronnen anders geladen wordt. Het feit dat er een grote variatie aan termen gebruikt wordt die de huidige periode moet duiden is, denk ik, veelzeggend. Iedereen zet iets anders op de voorgrond en benadrukt andere aspecten.

Verschillende stromingen

Zoals ik het zie, hebben we te maken met de volgende stromingen:

De futuristen

Zij benadrukken in hun publicaties vaak de mogelijkheden die er zijn met bijvoorbeeld de nanotechnologie, synthetische biologie en de genomische geneeskunde. Of de mogelijkheden als 3D- of 4D-printen. Dit zijn technologieën die door deelnemers in onze programma’s niet vaak als eerste genoemd worden als het gaat over de informatiesamenleving of de digitale transformatie. En als het er wel over gaat, dan praten ze vol bewondering over nanotechnologie en precieze medicatie of het printen van organen.

De robots maken het makkelijker

In deze groep van boeken en publicaties rond het thema komen vooral de verschillende soorten robots aan de orde. Vaak in combinatie met zelfrijdende auto’s en drones. Ging het gesprek een aantal jaren geleden nog over verdringing van werk door robots, tegenwoordig gaat het in veel sectoren om de inzet van robots en drones als deeloplossing voor het grote personeelstekort en voor het snel en slim verzamelen van veel informatie. Vooral deze stroming is bij onze deelnemers de afgelopen jaren van ‘totaal onbekend’ en ‘ver-van-mijn-bed-show’, veranderd in technologie waar men zich (grotendeels) een voorstelling van kan maken en die serieus genomen wordt voor de bedrijfsprocessen. Waarbij het soms toch ook nog wensbeelden blijven door allerlei praktische en investeringsbesluiten. Ook blijkt het invoegen in de bestaande werkprocessen niet altijd even makkelijk.

AI neemt het over

De meest dominante stroming is echter die van AI, algoritmes, zelflerende neurale netwerken en big data. Dit komt mede door onze smartphones met de talloze apps en slimme hulpmiddelen die we gebruiken. Onze houding ten opzichte hiervan varieert van volkomen onbekend met de werking tot vooral de zonnige kant ervan inzien. Men denkt ‘ik heb niks te verbergen’ en ‘fijn dat het gratis is’, maar inmiddels is  privacy een thema geworden waardoor iedereen zich nu ook bewust is van de schaduwzijde. Al gedraagt niet iedereen zich daarnaar. De gesprekken in onze programma’s gaan  ook vaak over wie algoritmes maakt en hoe en tot wat voor situaties in de maatschappij en organisaties het kan leiden als ‘de system says no’.   

Met de voeten in de klei

In de publicaties over organisaties en de digitale transformatie, gaat het voornamelijk over de digitalisering van de organisatie zelf. Over wat er nodig is om van de lokale eigen Excell-etjes tot een organisatie brede, altijd up-to-date, informatiestructuur te komen die doorlopend door iedereen geraadpleegd kan worden. Oftewel: de cruciale stap één die gezet moet worden om als organisatie verder te kunnen komen en gebruik te kunnen maken van nieuwe technologie. Met andere woorden: eerst organiseren, dan automatiseren en dan komt pas de digitalisering en de digitale transformatie. Dit is ook waar veel organisaties mee bezig zijn.

Niet beter of sneller, maar anders

Dit vind ik toch nog steeds de meest kernachtige omschrijving van het begrip digitale transformatie, namelijk de definitie van Rik Maes: ‘Het gaat niet om dingen beter of sneller te doen, maar om dingen anders te doen. Bij digitale transformatie gaat het om het kunnen leveren van nieuwe waarde proposities. De focus ligt op de effectiviteit van je dienstverlening – vanuit de klant bekeken – en niet op efficiëntie van de uitvoering. Het gaat over innovatie die nieuwe, extra klantwaarde brengt, waarbij klanten steeds meer ‘any-time, any-place, any-device’-dienstverlening verwachten. Waarbij fysieke producten worden verrijkt met informatierijk diensten rondom die producten[1].’

Anders, slim

De digitale transformatie maakt alle concepten die ‘slim’ in zich hebben mogelijk. Denk aan smart cities en e-health, om maar twee voorbeelden te noemen. Een slimme stad is een stad die informatietechnologie en ‘Internet of Things’ gebruikt om de stad te besturen en beheren. Dus zowel de ‘administratie’ als de voorzieningen en de infrastructuur. Ze hebben als doel om de levenskwaliteit van burgers te verhogen en het ondernemersklimaat voor bedrijven positief te stimuleren. De digitale gezondheidszorg probeert, met een mix van hard- en software, de hedendaagse gezondheidsproblemen en – uitdagingen aan te pakken. Het gaat om producten en diensten die beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg en cliënten helpen met het voorkomen en genezen van ziektes en het bevorderen van gezondheid en welzijn. In de slimme stad en de digitale gezondheidszorg gaat het echt anders dan nu. Maar hoe anders, dat kunnen we nog niet precies inschatten. De digitale transformatie die we hier bespreken, heeft uiteindelijk grote gevolgen voor onze organisaties, economie en samenleving. 

Wat is nieuwe technologie?

Het toverwoord is dus steeds ’nieuwe technologie’. Maar wat is dat eigenlijk? David Edgarton is de auteur van ‘The shock of the old’. Hij zegt: ‘The concept of technology  seems always to be in the future’. Oftewel, als het over technologie gaat, hebben we het over dingen die gaan komen. De technologie waar het momenteel over gaat is ‘digitaal’. ‘Maar’, stelt hij vervolgens, ‘hoe zou je dan ooit de geschiedenis van technologie kunnen bestuderen?’ Wat blijkt: elk tijdperk heeft zo zijn eigen technologische ‘buzzwoord’ voor de toekomst. We gingen van kolen naar de auto naar radar. Dat waren destijds technologieën waardoor de wereld ingrijpend veranderde. Technologie is dus ‘The things of significance in a specific time span are the technology’ En dat wat als de technologie van een bepaalde tijd wordt gezien, is niet altijd datgene wat bepalend is voor uitkomst. Het beeld dat de meeste mensen van WO II hebben, is het beeld van een oorlog met tanks en V2’s. Maar als je preciezer gaat kijken, blijkt dat de rol van het paard velen malen groter was dan in de oorlogen die Napoleon voerde.

Het gaat vaak niet zo hard als wij denken

Ontwikkelingen gaan ook niet zo hard als wij soms denken. Een aantal jaren geleden dacht men dat gestandaardiseerde massaproductie nu toch echt wel voorbij zou zijn. Maar de iPhone, die we allemaal in onze zak hebben, rolt als gestandaardiseerd massaproduct, in hoeveelheden waar Ford zijn vingers bij af zou likken, van de band af en komt uit een fabriek waar 400.000 mensen werken. Dat is velen malen groter dan de grootste fabrieken in de topperiode van de massaproductie. Dat je de telefoon na aanschaf helemaal kunt personaliseren, met grotendeels standaard apps en features is een weer een ander verhaal.

Het ‘buzzwoord’ van nu

Hoewel we nog midden in de digitale transformatie zitten, is het nieuwe ‘buzzwoord’ al weer een tijdje in zwang. Ik heb het over het begrip ‘metaverse’. Als dit soort begrippen opduiken probeer ik er altijd ‘chocola’ van te maken. De metaverse: wat is dat? Kan ik me er iets bij voorstellen? Wat voor effect gaat dat hebben in of op organisaties? Hierover ontstaat ook zeker geen sluitend beeld. Een uitzending van Tegenlicht over de metaverse focuste veel op de opkomst van de flitsbezorgers en ander digitaal (consumenten)gedrag. Een ontwikkeling die voor mij geen deel uit maakt van de metaverse. En het is ook geen voorbeeld van de digitale transformatie. Het is wel een uitwas van ontwikkelingen in de samenleving waarin alles steeds sneller moet, zoals roomijs bestellen om 23.00 uur. Want dat blijkt het gros van de bestellingen te zijn: ijs en chocola.

Het is vooral een voorbeeld van meer en beter. Waarbij beter, in dit geval, vooral sneller is. Het is in elk geval zeker geen voorbeeld van anders.

Uit een science fiction-boek

Mijn interpretatie van de metaverse, tot nu toe, is dat hierin de echte en de synthetische wereld samenkomen. Met behulp van VR-brillen en speciale handschoenen verblijven we daadwerkelijk in een 3D-wereld en treden op als handelend actor. Ofwel zelf, ofwel via een ‘digital double’ of een ‘twin’. In ‘Echt nep’ (van Doorm, Duivestein en Pepping) las ik trouwens dat het een begrip is uit een science fiction-boek uit 1992. En de geschiedenis wijst uit dat we alles wat we in science fiction kunnen bedenken, kunnen realiseren…

Een nieuwe, economische werkelijkheid

De metaverse staat nog in de kinderschoenen, hoewel we van onderdelen wel al kunnen proeven. Het is echt anders en niet alleen maar meer of beter. Het is echter zeker een ontwikkeling om als organisatie te monitoren, net als alle andere technologische ontwikkelingen. Maar hoe meer ik er over lees, hoe meer bedenkingen en vragen ik krijg.  Niet alleen omdat Facebook, dat zijn naam heeft omgedoopt tot Meta, er volop in investeert, maar omdat in de metaverse elke vorm van idealisme of pogingen om de wereld een beetje mooier, beter en inclusiever te maken, lijkt te ontbreken. Het is vooral een nieuwe, economische werkelijkheid aan het worden. Met, denk ik, uiteindelijk een kleine groep winnaars en een grote groep verliezers.

Technologiepessimist of -optimist

Steeds als ik weer wat op het spoor kom, denk ik terug aan één van de lessen van Tijmen Schep. Ik werkte, samen met hem en gastdocenten Wouter van Noort, Marleen Stikker en Hans de Zwart, aan de ontwikkeling en uitvoering van een vijfdaagse workshop rondom ‘kritisch denken over technologie’. Voor deze avonden gebruikte ik de woorden ‘technologiepessimist’ of ‘technologieoptimist. Tijmen Schep gebruikt echter een ander speelveld: van het technologisch determinisme tot het sociaal constructivisme, met het technologisch interactionisme als middenpositie.

The Californian Ideologie

Een kleine geschiedenis in het denken over technologie. Rond 1968 waren sommige hippies een beetje teleurgesteld in het effect van hun idealen op de wereld. Een aantal van hen verkende andere routes om meer invloed uit te oefenen. Dit deden ze grofweg langs twee lijnen: het systeem van binnenuit veranderen, door toe te treden tot bedrijven of door de technologie in te duiken. Ze ontwikkelden interactieve media vanuit de aanname: als de televisie ‘couch potatoes’ creëert, dan creëert interactieve media actieve en interactieve mensen. Zo ontstond een fusie tussen de hippie-idealen en het neo-liberale denken. Oftewel de ‘Californean Ideology’. In 1995 beschreven door Barbrook en Cameron. 

Technologie als drijvende kracht

De zwaar technologisch deterministisch gedreven, (ex-)hippies zagen de technologie als drijvende kracht achter de ontwikkeling van de samenleving. En ook als een onvermijdelijke kracht. Bovendien vonden ze dat sturen onmogelijk en ingrijpen onwenselijk was, want dat verstoorde de ontwikkeling. Deze mix tussen hippie-idealen en het neo-liberale gedachtegoed was mij volkomen onbekend. Maar toen ik me er eenmaal bewust van was, leek het zo logisch en verklaart het ook wat nu gebeurt in Silicon Valley en bij de, inmiddels tot krachtpatsers uitgegroeide, technologiegiganten.

De metaverse is geen nieuw begin

De metaverse lijkt mij geen nieuw begin. Het is het met kracht doorzetten van het verdienmodel van de Tech-giganten. Er ontstaat een parallelle realiteit en een parallelle economie. Ik weet alleen nog niet zo goed of de metaverse echt de volgende fase in de digitale transformatie is. En als Edgarton zegt “Old stuff comes back” -maar we weten alleen niet zo goed wat wel of niet terug zal komen en waarom iets terug komt, of waarom het juist op dat moment terug komt, wat het patroon daaronder is- dan is mijn eerste associatie dat de metaverse de opmaat voor de volgende generatie ‘internet bubble’ een financiële crisis is.

Wordt vervolgd…

Meestal ben ik niet zo snel met oordelen en geef ik veel nieuwe ontwikkelingen vaak het voordeel van de twijfel. Maar aangezien dit best een boute bewering is voor iemand die ook geen econoom is, wil ik graag verder uitzoeken hoe dit zit. Dit onderwerp wordt dus vervolgd. Mocht je in de tussentijds tips of ideeën hebben, dan hoor ik dat graag.

Ik gaf ook mijn fantasie vrij spel en schreef in het kader van een cursus ‘korte verhalen schrijven’ een verhaal over de metaverse. Dat kan je hier lezen.

Op 24 juni organiseren we een Sioo themadag rond vervreemding, waarop we ook kijken naar vervreemding bij complexe veranderingen, absorpative capacity en technologie als bron en oplossing.


[1] https://www.trivento.nl/blog/digitalisering-is-niet-hetzelfde-als-automatisering

In veel van de programma’s die ik verzorg, gaat het over vraagstukken als ‘hoe blijf je wendbaar en adaptief?’ Het gaat over de strategie van de organisatie, waarin het de uitdaging is om koers te houden in die, soms turbulente, buitenwereld. Dat betekent voor organisaties dat zij de buitenwereld monitoren op trends en ontwikkelingen en de bevindingen duiden en vertalen naar de eigen sector cq. organisatie. Toen ik, lang geleden, als adviseur begon, was de factor technologie nog niet zo van belang. Tegenwoordig wel. De snelle ontwikkelingen in technologie zijn mede aanjager van de informatiesamenleving. Ook wel ‘digitale transformatie’ of ‘vierde industriële ontwikkeling’ genoemd.

Stromingen in het denken over de digitale transformatie

Tijdens de ontwikkeling van onze serious game, oftewel businessgame ‘Future-Fit’, merkte ik ook dat ook de verscheidenheid aan termen door verschillende organisaties en bronnen anders geladen wordt. Het feit dat er een grote variatie aan termen gebruikt wordt die de huidige periode moet duiden is, denk ik, veelzeggend. Iedereen zet iets anders op de voorgrond en benadrukt andere aspecten.

Verschillende stromingen

Zoals ik het zie, hebben we te maken met de volgende stromingen:

De futuristen

Zij benadrukken in hun publicaties vaak de mogelijkheden die er zijn met bijvoorbeeld de nanotechnologie, synthetische biologie en de genomische geneeskunde. Of de mogelijkheden als 3D- of 4D-printen. Dit zijn technologieën die door deelnemers in onze programma’s niet vaak als eerste genoemd worden als het gaat over de informatiesamenleving of de digitale transformatie. En als het er wel over gaat, dan praten ze vol bewondering over nanotechnologie en precieze medicatie of het printen van organen.

De robots maken het makkelijker

In deze groep van boeken en publicaties rond het thema komen vooral de verschillende soorten robots aan de orde. Vaak in combinatie met zelfrijdende auto’s en drones. Ging het gesprek een aantal jaren geleden nog over verdringing van werk door robots, tegenwoordig gaat het in veel sectoren om de inzet van robots en drones als deeloplossing voor het grote personeelstekort en voor het snel en slim verzamelen van veel informatie. Vooral deze stroming is bij onze deelnemers de afgelopen jaren van ‘totaal onbekend’ en ‘ver-van-mijn-bed-show’, veranderd in technologie waar men zich (grotendeels) een voorstelling van kan maken en die serieus genomen wordt voor de bedrijfsprocessen. Waarbij het soms toch ook nog wensbeelden blijven door allerlei praktische en investeringsbesluiten. Ook blijkt het invoegen in de bestaande werkprocessen niet altijd even makkelijk.

AI neemt het over

De meest dominante stroming is echter die van AI, algoritmes, zelflerende neurale netwerken en big data. Dit komt mede door onze smartphones met de talloze apps en slimme hulpmiddelen die we gebruiken. Onze houding ten opzichte hiervan varieert van volkomen onbekend met de werking tot vooral de zonnige kant ervan inzien. Men denkt ‘ik heb niks te verbergen’ en ‘fijn dat het gratis is’, maar inmiddels is  privacy een thema geworden waardoor iedereen zich nu ook bewust is van de schaduwzijde. Al gedraagt niet iedereen zich daarnaar. De gesprekken in onze programma’s gaan  ook vaak over wie algoritmes maakt en hoe en tot wat voor situaties in de maatschappij en organisaties het kan leiden als ‘de system says no’.   

Met de voeten in de klei

In de publicaties over organisaties en de digitale transformatie, gaat het voornamelijk over de digitalisering van de organisatie zelf. Over wat er nodig is om van de lokale eigen Excell-etjes tot een organisatie brede, altijd up-to-date, informatiestructuur te komen die doorlopend door iedereen geraadpleegd kan worden. Oftewel: de cruciale stap één die gezet moet worden om als organisatie verder te kunnen komen en gebruik te kunnen maken van nieuwe technologie. Met andere woorden: eerst organiseren, dan automatiseren en dan komt pas de digitalisering en de digitale transformatie. Dit is ook waar veel organisaties mee bezig zijn.

Niet beter of sneller, maar anders

Dit vind ik toch nog steeds de meest kernachtige omschrijving van het begrip digitale transformatie, namelijk de definitie van Rik Maes: ‘Het gaat niet om dingen beter of sneller te doen, maar om dingen anders te doen. Bij digitale transformatie gaat het om het kunnen leveren van nieuwe waarde proposities. De focus ligt op de effectiviteit van je dienstverlening – vanuit de klant bekeken – en niet op efficiëntie van de uitvoering. Het gaat over innovatie die nieuwe, extra klantwaarde brengt, waarbij klanten steeds meer ‘any-time, any-place, any-device’-dienstverlening verwachten. Waarbij fysieke producten worden verrijkt met informatierijk diensten rondom die producten[1].’

Anders, slim

De digitale transformatie maakt alle concepten die ‘slim’ in zich hebben mogelijk. Denk aan smart cities en e-health, om maar twee voorbeelden te noemen. Een slimme stad is een stad die informatietechnologie en ‘Internet of Things’ gebruikt om de stad te besturen en beheren. Dus zowel de ‘administratie’ als de voorzieningen en de infrastructuur. Ze hebben als doel om de levenskwaliteit van burgers te verhogen en het ondernemersklimaat voor bedrijven positief te stimuleren. De digitale gezondheidszorg probeert, met een mix van hard- en software, de hedendaagse gezondheidsproblemen en – uitdagingen aan te pakken. Het gaat om producten en diensten die beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg en cliënten helpen met het voorkomen en genezen van ziektes en het bevorderen van gezondheid en welzijn. In de slimme stad en de digitale gezondheidszorg gaat het echt anders dan nu. Maar hoe anders, dat kunnen we nog niet precies inschatten. De digitale transformatie die we hier bespreken, heeft uiteindelijk grote gevolgen voor onze organisaties, economie en samenleving. 

Wat is nieuwe technologie?

Het toverwoord is dus steeds ’nieuwe technologie’. Maar wat is dat eigenlijk? David Edgarton is de auteur van ‘The shock of the old’. Hij zegt: ‘The concept of technology  seems always to be in the future’. Oftewel, als het over technologie gaat, hebben we het over dingen die gaan komen. De technologie waar het momenteel over gaat is ‘digitaal’. ‘Maar’, stelt hij vervolgens, ‘hoe zou je dan ooit de geschiedenis van technologie kunnen bestuderen?’ Wat blijkt: elk tijdperk heeft zo zijn eigen technologische ‘buzzwoord’ voor de toekomst. We gingen van kolen naar de auto naar radar. Dat waren destijds technologieën waardoor de wereld ingrijpend veranderde. Technologie is dus ‘The things of significance in a specific time span are the technology’ En dat wat als de technologie van een bepaalde tijd wordt gezien, is niet altijd datgene wat bepalend is voor uitkomst. Het beeld dat de meeste mensen van WO II hebben, is het beeld van een oorlog met tanks en V2’s. Maar als je preciezer gaat kijken, blijkt dat de rol van het paard velen malen groter was dan in de oorlogen die Napoleon voerde.

Het gaat vaak niet zo hard als wij denken

Ontwikkelingen gaan ook niet zo hard als wij soms denken. Een aantal jaren geleden dacht men dat gestandaardiseerde massaproductie nu toch echt wel voorbij zou zijn. Maar de iPhone, die we allemaal in onze zak hebben, rolt als gestandaardiseerd massaproduct, in hoeveelheden waar Ford zijn vingers bij af zou likken, van de band af en komt uit een fabriek waar 400.000 mensen werken. Dat is velen malen groter dan de grootste fabrieken in de topperiode van de massaproductie. Dat je de telefoon na aanschaf helemaal kunt personaliseren, met grotendeels standaard apps en features is een weer een ander verhaal.

Het ‘buzzwoord’ van nu

Hoewel we nog midden in de digitale transformatie zitten, is het nieuwe ‘buzzwoord’ al weer een tijdje in zwang. Ik heb het over het begrip ‘metaverse’. Als dit soort begrippen opduiken probeer ik er altijd ‘chocola’ van te maken. De metaverse: wat is dat? Kan ik me er iets bij voorstellen? Wat voor effect gaat dat hebben in of op organisaties? Hierover ontstaat ook zeker geen sluitend beeld. Een uitzending van Tegenlicht over de metaverse focuste veel op de opkomst van de flitsbezorgers en ander digitaal (consumenten)gedrag. Een ontwikkeling die voor mij geen deel uit maakt van de metaverse. En het is ook geen voorbeeld van de digitale transformatie. Het is wel een uitwas van ontwikkelingen in de samenleving waarin alles steeds sneller moet, zoals roomijs bestellen om 23.00 uur. Want dat blijkt het gros van de bestellingen te zijn: ijs en chocola.

Het is vooral een voorbeeld van meer en beter. Waarbij beter, in dit geval, vooral sneller is. Het is in elk geval zeker geen voorbeeld van anders.

Uit een science fiction-boek

Mijn interpretatie van de metaverse, tot nu toe, is dat hierin de echte en de synthetische wereld samenkomen. Met behulp van VR-brillen en speciale handschoenen verblijven we daadwerkelijk in een 3D-wereld en treden op als handelend actor. Ofwel zelf, ofwel via een ‘digital double’ of een ‘twin’. In ‘Echt nep’ (van Doorm, Duivestein en Pepping) las ik trouwens dat het een begrip is uit een science fiction-boek uit 1992. En de geschiedenis wijst uit dat we alles wat we in science fiction kunnen bedenken, kunnen realiseren…

Een nieuwe, economische werkelijkheid

De metaverse staat nog in de kinderschoenen, hoewel we van onderdelen wel al kunnen proeven. Het is echt anders en niet alleen maar meer of beter. Het is echter zeker een ontwikkeling om als organisatie te monitoren, net als alle andere technologische ontwikkelingen. Maar hoe meer ik er over lees, hoe meer bedenkingen en vragen ik krijg.  Niet alleen omdat Facebook, dat zijn naam heeft omgedoopt tot Meta, er volop in investeert, maar omdat in de metaverse elke vorm van idealisme of pogingen om de wereld een beetje mooier, beter en inclusiever te maken, lijkt te ontbreken. Het is vooral een nieuwe, economische werkelijkheid aan het worden. Met, denk ik, uiteindelijk een kleine groep winnaars en een grote groep verliezers.

Technologiepessimist of -optimist

Steeds als ik weer wat op het spoor kom, denk ik terug aan één van de lessen van Tijmen Schep. Ik werkte, samen met hem en gastdocenten Wouter van Noort, Marleen Stikker en Hans de Zwart, aan de ontwikkeling en uitvoering van een vijfdaagse workshop rondom ‘kritisch denken over technologie’. Voor deze avonden gebruikte ik de woorden ‘technologiepessimist’ of ‘technologieoptimist. Tijmen Schep gebruikt echter een ander speelveld: van het technologisch determinisme tot het sociaal constructivisme, met het technologisch interactionisme als middenpositie.

The Californian Ideologie

Een kleine geschiedenis in het denken over technologie. Rond 1968 waren sommige hippies een beetje teleurgesteld in het effect van hun idealen op de wereld. Een aantal van hen verkende andere routes om meer invloed uit te oefenen. Dit deden ze grofweg langs twee lijnen: het systeem van binnenuit veranderen, door toe te treden tot bedrijven of door de technologie in te duiken. Ze ontwikkelden interactieve media vanuit de aanname: als de televisie ‘couch potatoes’ creëert, dan creëert interactieve media actieve en interactieve mensen. Zo ontstond een fusie tussen de hippie-idealen en het neo-liberale denken. Oftewel de ‘Californean Ideology’. In 1995 beschreven door Barbrook en Cameron. 

Technologie als drijvende kracht

De zwaar technologisch deterministisch gedreven, (ex-)hippies zagen de technologie als drijvende kracht achter de ontwikkeling van de samenleving. En ook als een onvermijdelijke kracht. Bovendien vonden ze dat sturen onmogelijk en ingrijpen onwenselijk was, want dat verstoorde de ontwikkeling. Deze mix tussen hippie-idealen en het neo-liberale gedachtegoed was mij volkomen onbekend. Maar toen ik me er eenmaal bewust van was, leek het zo logisch en verklaart het ook wat nu gebeurt in Silicon Valley en bij de, inmiddels tot krachtpatsers uitgegroeide, technologiegiganten.

De metaverse is geen nieuw begin

De metaverse lijkt mij geen nieuw begin. Het is het met kracht doorzetten van het verdienmodel van de Tech-giganten. Er ontstaat een parallelle realiteit en een parallelle economie. Ik weet alleen nog niet zo goed of de metaverse echt de volgende fase in de digitale transformatie is. En als Edgarton zegt “Old stuff comes back” -maar we weten alleen niet zo goed wat wel of niet terug zal komen en waarom iets terug komt, of waarom het juist op dat moment terug komt, wat het patroon daaronder is- dan is mijn eerste associatie dat de metaverse de opmaat voor de volgende generatie ‘internet bubble’ een financiële crisis is.

Wordt vervolgd…

Meestal ben ik niet zo snel met oordelen en geef ik veel nieuwe ontwikkelingen vaak het voordeel van de twijfel. Maar aangezien dit best een boute bewering is voor iemand die ook geen econoom is, wil ik graag verder uitzoeken hoe dit zit. Dit onderwerp wordt dus vervolgd. Mocht je in de tussentijds tips of ideeën hebben, dan hoor ik dat graag.

Ik gaf ook mijn fantasie vrij spel en schreef in het kader van een cursus ‘korte verhalen schrijven’ een verhaal over de metaverse. Dat kan je hier lezen.

Op 24 juni organiseren we een Sioo themadag rond vervreemding, waarop we ook kijken naar vervreemding bij complexe veranderingen, absorpative capacity en technologie als bron en oplossing.


[1] https://www.trivento.nl/blog/digitalisering-is-niet-hetzelfde-als-automatisering