Mail ons

Overzicht

Liefde als oermotief voor leiderschap in complexe tijden

Blogpost 2 Jul 2019

Liefde, schoonheid, ontzag. Het zijn niet meteen termen die je verwacht in een wetenschappelijk discours over leiderschap. En toch. In een wereld die steeds complexer wordt, hebben we behoefte aan leiders die van mensen houden en bereid zijn om te geven zonder iets terug te verwachten. Dat staat haaks op de egoïstische effecten die macht onvermijdelijk op leiders heeft.

In de zoektocht naar hoe we de liefde toch kunnen laten winnen, zijn we terechtgekomen bij de nog jonge science of awe. Het Engelse ‘Awe’ betekent ontzag en heeft ook elementen van bewondering en verwondering in zich. ‘Awe’ haalt het beste uit de mens en laat schoonheid, in welke vorm dan ook, nu een van de triggers daarvoor zijn. Liefde, schoonheid en ontzag is dus geen flowerpower-cocktail, maar een de basis voor leiderschapsontwikkeling in complexe tijden.

Leiderschap en de 7 zonden

Net zoals mensen vanuit eencelligen geëvolueerd zijn tot een complex samenspel tussen gespecialiseerde hersencellen, levercellen, huidcellen, enzovoort, is ook de maatschappij rondom ons steeds complexer en specialistischer geworden. Dit vraagt om een al even doorgedreven samenspel en connectiviteit als in het menselijke lichaam. Waar ‘natuurlijk opstaande’ leiders vroeger de hele groep vertegenwoordigden, vertegenwoordigen leiders vandaag nog slechts een subgroep van een subgroep. We hebben dan ook meer dan ooit behoefte aan leiders die kunnen omgaan met deze hoge vorm van complexiteit. Leiders die kunnen samenwerken en verbinden, die echt in dialoog kunnen gaan zoals Martin Buber een dialoog omschrijft: “een oprechte ontmoeting tussen ik en jij” in plaats van “tussen ik en het”.

Dat dit niet makkelijk is, weten we allemaal. Velen ons hebben een beschadigd zelfbeeld, waardoor we geen balans vinden en gaan onderpresteren of juist gaat compenseren (Buijs, 2016). De zelfacceptatie kan gaan ontsporen door minderwaardigheidsgevoelens, wat op sociaal vlak kan leiden tot jaloezie, maar ook tot luiheid en apathie doordat men iets heeft van “het lukt me toch niet om te veranderen”. Maar evengoed tot inhaligheid, doordat men zich niet aan grenzen kan houden of uiteindelijk zelfs tot woede, omdat je jezelf wil neerzetten door de andere te schofferen (zie bijvoorbeeld wat er op internet en de sociale media gebeurt). Daarnaast kan het leiden tot gulzigheid omdat men in een wereld gelooft van ‘eten of gegeten worden’ en dus eet je. Ook hoogmoed en narcisme liggen op de loer, men overschrijdt alle denkbare grenzen. De narcist is onverschillig over de ander, de ander is slechts een instrument in zijn zelfproject.

Liefde als oermotief

We hebben dus liefde nodig, aldus politiek filosoof Charles Taylor. Liefde is het oermotief, datgene wat de omvorming van verstand, hart en ziel mogelijk maakt. Leiderschap en liefde zijn daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is de liefde die ervoor zorgt dat we uitgroeien tot volwaardige personen (Ossenwaarde-Lottee, 2016). Het zijn onze collega’s, vrienden en geliefden die ons helpen om ons minderwaardigheidsgevoel om te zetten in zelfvertrouwen, onze luiheid en lafheid in moed en integriteit. Liefde doorbreekt de simpele schema’s van wederkerigheid. Ik doe niet langer iets voor jou omdat jij iets voor mij doet, maar omdat ik zelf al veel ontvangen heb (Buijs, 2016).

Het is meer specifiek “verzoenende liefde die gemeenschappen kan bevrijden uit de neerwaartse spiraal van wantrouwen, angst en wraak. Leiderschap dat gericht is op herstel van positieve reciprociteit, vraagt op korte termijn vaak offers, zoals een investering in vertrouwen. Leiders zijn dan vaak alleen en worden dan lijders” (Bovenberg, 2016, p.101). Deze houding van verzoenende liefde, van starten met vertrouwen geven, houdt risico in, het risico van zichzelf te geven, zijn eigen angsten te overwinnen en dan toch niets terug te krijgen.

Van leiden naar lijden en weer terug

Het is echter door het ervaren van eigen lijden, en frustratie dat er voor zorgt dat we ook schoonheid kunnen ervaren. Tegen de achtergrond van de (eigen) gruwel krijgen we vaak juist ook appreciatie of soms zelfs een revelatie voor schoonheid. Het bewust zijn van wat er allemaal mis is, ons ogen hier niet voor sluiten maar juist openhouden, is net de basis voor een verdere, grotere waardering voor schoonheid en de dingen daar meer geassocieerd worden: grootsheid, sereniteit, orde, etc.

Schoonheid zelf kan pijn doen omdat het ons in contact brengt met een aspect van onszelf dat we hooglijk waarderen, waar we van voelen, heel eventjes maar, dat we zijn wat we moeten zijn. Er gaat een orde van waarde voor ons open. Maar we zien en voelen ook dat we een groot gedeelte van de tijd, bijna altijd zowat, dit gedeelte van onszelf verwaarlozen en verloochenen, of de kop indrukken omdat we verder moeten met ons dagelijks leven. Of vinden dat we dat moeten. We verloochen onszelf.  Schoonheid ervaren, is het vinden van een transcendente waarde (waarheid, geluk, ethishe idealen) in een materiële setting (ritme, lijnen, vorm, structuuur) op zo’n manier dat als we die twee analyseren het als een ervaren. Het ervaren van schoonheid is een weerspiegeling van wat het inhoudt om mens te zijn (Lichaam en geest, Armstrong, 2006).

Ontwikkelen van liefdevol leiderschap

Deze ‘liefdevolle’ leiders die meer open staan voor schoonheid, die je ontmoeten als jij en niet als het, vind je typisch terug in het laatste stadium van de adult development theory. Professor Robert Kegan toonde in de jaren ’70 al aan dat volwassenen nooit letterlijk vol-wassen zijn, maar net als kinderen en jongeren diverse stadia kunnen doorlopen.

Hoe zien deze stadia eruit en hoe kun je je leiderschap ontwikkelen om het laatste stadium te bereiken? Je leest het in de volgende deel in deze blogreeks en binnenkort in Management & Consulting.

Zelf aan de slag?
Ontdek de workshop ‘Naar gedeeld leiderschap’
Of de nieuwe ‘Summerschool Leiderschap’


Liefde, schoonheid, ontzag. Het zijn niet meteen termen die je verwacht in een wetenschappelijk discours over leiderschap. En toch. In een wereld die steeds complexer wordt, hebben we behoefte aan leiders die van mensen houden en bereid zijn om te geven zonder iets terug te verwachten. Dat staat haaks op de egoïstische effecten die macht onvermijdelijk op leiders heeft.

In de zoektocht naar hoe we de liefde toch kunnen laten winnen, zijn we terechtgekomen bij de nog jonge science of awe. Het Engelse ‘Awe’ betekent ontzag en heeft ook elementen van bewondering en verwondering in zich. ‘Awe’ haalt het beste uit de mens en laat schoonheid, in welke vorm dan ook, nu een van de triggers daarvoor zijn. Liefde, schoonheid en ontzag is dus geen flowerpower-cocktail, maar een de basis voor leiderschapsontwikkeling in complexe tijden.

Leiderschap en de 7 zonden

Net zoals mensen vanuit eencelligen geëvolueerd zijn tot een complex samenspel tussen gespecialiseerde hersencellen, levercellen, huidcellen, enzovoort, is ook de maatschappij rondom ons steeds complexer en specialistischer geworden. Dit vraagt om een al even doorgedreven samenspel en connectiviteit als in het menselijke lichaam. Waar ‘natuurlijk opstaande’ leiders vroeger de hele groep vertegenwoordigden, vertegenwoordigen leiders vandaag nog slechts een subgroep van een subgroep. We hebben dan ook meer dan ooit behoefte aan leiders die kunnen omgaan met deze hoge vorm van complexiteit. Leiders die kunnen samenwerken en verbinden, die echt in dialoog kunnen gaan zoals Martin Buber een dialoog omschrijft: “een oprechte ontmoeting tussen ik en jij” in plaats van “tussen ik en het”.

Dat dit niet makkelijk is, weten we allemaal. Velen ons hebben een beschadigd zelfbeeld, waardoor we geen balans vinden en gaan onderpresteren of juist gaat compenseren (Buijs, 2016). De zelfacceptatie kan gaan ontsporen door minderwaardigheidsgevoelens, wat op sociaal vlak kan leiden tot jaloezie, maar ook tot luiheid en apathie doordat men iets heeft van “het lukt me toch niet om te veranderen”. Maar evengoed tot inhaligheid, doordat men zich niet aan grenzen kan houden of uiteindelijk zelfs tot woede, omdat je jezelf wil neerzetten door de andere te schofferen (zie bijvoorbeeld wat er op internet en de sociale media gebeurt). Daarnaast kan het leiden tot gulzigheid omdat men in een wereld gelooft van ‘eten of gegeten worden’ en dus eet je. Ook hoogmoed en narcisme liggen op de loer, men overschrijdt alle denkbare grenzen. De narcist is onverschillig over de ander, de ander is slechts een instrument in zijn zelfproject.

Liefde als oermotief

We hebben dus liefde nodig, aldus politiek filosoof Charles Taylor. Liefde is het oermotief, datgene wat de omvorming van verstand, hart en ziel mogelijk maakt. Leiderschap en liefde zijn daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het is de liefde die ervoor zorgt dat we uitgroeien tot volwaardige personen (Ossenwaarde-Lottee, 2016). Het zijn onze collega’s, vrienden en geliefden die ons helpen om ons minderwaardigheidsgevoel om te zetten in zelfvertrouwen, onze luiheid en lafheid in moed en integriteit. Liefde doorbreekt de simpele schema’s van wederkerigheid. Ik doe niet langer iets voor jou omdat jij iets voor mij doet, maar omdat ik zelf al veel ontvangen heb (Buijs, 2016).

Het is meer specifiek “verzoenende liefde die gemeenschappen kan bevrijden uit de neerwaartse spiraal van wantrouwen, angst en wraak. Leiderschap dat gericht is op herstel van positieve reciprociteit, vraagt op korte termijn vaak offers, zoals een investering in vertrouwen. Leiders zijn dan vaak alleen en worden dan lijders” (Bovenberg, 2016, p.101). Deze houding van verzoenende liefde, van starten met vertrouwen geven, houdt risico in, het risico van zichzelf te geven, zijn eigen angsten te overwinnen en dan toch niets terug te krijgen.

Van leiden naar lijden en weer terug

Het is echter door het ervaren van eigen lijden, en frustratie dat er voor zorgt dat we ook schoonheid kunnen ervaren. Tegen de achtergrond van de (eigen) gruwel krijgen we vaak juist ook appreciatie of soms zelfs een revelatie voor schoonheid. Het bewust zijn van wat er allemaal mis is, ons ogen hier niet voor sluiten maar juist openhouden, is net de basis voor een verdere, grotere waardering voor schoonheid en de dingen daar meer geassocieerd worden: grootsheid, sereniteit, orde, etc.

Schoonheid zelf kan pijn doen omdat het ons in contact brengt met een aspect van onszelf dat we hooglijk waarderen, waar we van voelen, heel eventjes maar, dat we zijn wat we moeten zijn. Er gaat een orde van waarde voor ons open. Maar we zien en voelen ook dat we een groot gedeelte van de tijd, bijna altijd zowat, dit gedeelte van onszelf verwaarlozen en verloochenen, of de kop indrukken omdat we verder moeten met ons dagelijks leven. Of vinden dat we dat moeten. We verloochen onszelf.  Schoonheid ervaren, is het vinden van een transcendente waarde (waarheid, geluk, ethishe idealen) in een materiële setting (ritme, lijnen, vorm, structuuur) op zo’n manier dat als we die twee analyseren het als een ervaren. Het ervaren van schoonheid is een weerspiegeling van wat het inhoudt om mens te zijn (Lichaam en geest, Armstrong, 2006).

Ontwikkelen van liefdevol leiderschap

Deze ‘liefdevolle’ leiders die meer open staan voor schoonheid, die je ontmoeten als jij en niet als het, vind je typisch terug in het laatste stadium van de adult development theory. Professor Robert Kegan toonde in de jaren ’70 al aan dat volwassenen nooit letterlijk vol-wassen zijn, maar net als kinderen en jongeren diverse stadia kunnen doorlopen.

Hoe zien deze stadia eruit en hoe kun je je leiderschap ontwikkelen om het laatste stadium te bereiken? Je leest het in de volgende deel in deze blogreeks en binnenkort in Management & Consulting.

Zelf aan de slag?
Ontdek de workshop ‘Naar gedeeld leiderschap’
Of de nieuwe ‘Summerschool Leiderschap’