Mail ons

Overzicht

“Ons land is nog altijd afhankelijk van het ‘middenveld’ om grote hervormingen door te voeren”

Blogpost 8 Jun 2020

Ze wordt momenteel nog vaker om haar sterk onderbouwde inzichten gevraagd dan anders, prof. dr. Barbara Baarsma, Directievoorzitter van Rabobank Amsterdam en Hoogleraar toegepaste economie aan de Universiteit van Amsterdam. Wij vroegen haar om haar inzichten rond de uitdagingen voor middelmanagers te delen, naar aanleiding van het nieuwe boek van Koen Marichal, Jesse Segers en Daan Sorgeloos ‘Leading from the middle’. Baarsma komt vanuit verschillende perspectieven tot een interessante analyse van ‘de mens in het midden’ en de opdracht die hij heeft.

Het ‘midden’ staat alom onder druk. Niet alleen het middenveld in organisaties, zoals de korte geschiedenis van middle management in het boek van Marichal, Segers, en Sorgeloos het aantoont. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in Nederland schreef een vuistdikke bundel met de alarmerende vraag ‘De val van de middenklasse?’ op de omslag. Die vraag werd met de ondertitel ‘Het stabiele en kwetsbare midden’ genuanceerd, maar de toon was gezet. De WRR beschrijft dat de middenklasse harder moet werken en meer onzekerheid heeft te accepteren om haar positie te behouden.

De Nederlandse middenklasse

Ook andere invloedrijke beleidsinstituten beschrijven de positie van ‘de mensen in het midden’. Zo beschrijft het Centraal Planbureau (CPB) dat de positie van middeninkomens op de woningmarkt onder druk staat. Zij maken geen aanspraak op een sociale huurwoning en tegelijkertijd is hun inkomen te laag om een woning te kunnen kopen. Ze zijn aangewezen op het vrije huursegment, dat van twee kanten klein gehouden wordt: de nog altijd hoge fiscale subsidies op koop (hypotheekrenteaftrek) en de hoge subsidies voor sociale woningen (huurtoeslag en voordelen bij de bouw, bijvoorbeeld als het gaat om grond). Ook op de arbeidsmarkt voltrekt zich dit fenomeen van de ‘squeezed middle class’. Het CPB spreekt van baanpolarisatie waarbij zowel aan de onderkant als aan de bovenkant de werkgelegenheid stijgt, ten koste van banen voor middelbaaropgeleiden. Op de arbeidsmarkt wordt bovengemiddeld veel flexibiliteit van het middensegment gevraagd, terwijl juist voor die groep de woningmarkt dat niet faciliteert. Juist mensen uit het middensegment zullen wanneer ze een plek op de woningmarkt hebben – een huis met passende woonlasten – niet snel geneigd zijn voor een andere baan te verhuizen.

“Het leiden van Nederland vanuit het midden heeft Nederland veel welvaart gebracht. Inmiddels heeft het poldermodel iets van de glansrol van weleer verloren, maar is het land er nog altijd afhankelijk van om grote hervormingen door te voeren.”

Op macroniveau heeft het middensegment het zwaar, toch is de middenklasse nog altijd de grootste groep, die bepalend is voor hoe het gaat met onze economie. In Nederland zijn we gewend om nijpende maatschappelijke kwesties – en de benarde positie van het midden is zo’n kwestie – op te lossen via de middenweg in het maatschappelijk middenveld. De middenweg ligt geplaveid met compromissen die in de polder worden gesloten. Het leiden van Nederland vanuit het midden heeft Nederland veel welvaart gebracht. Inmiddels heeft het poldermodel iets van de glansrol van weleer verloren, maar is het land er nog altijd afhankelijk van om grote hervormingen door te voeren. Ook al lijken partijen nu vaker tegenover elkaar te staan op het Malieveld, het aantal werkstakingen en het aantal bij deze stakingen betrokken werkenden nemen de afgelopen bijna 25 jaar niet sterk toe. Het confrontatiemodel is geen alternatief voor de polder. Het is aan de middenklasse om vanuit het midden leiding te geven aan de koers van het beleid.

In het midden van organisaties

Hetzelfde lijkt zich te voltrekken in het midden van organisaties, stelt ‘Leading from the middle’. Ook dat middenveld staat onder druk, bekneld dit keer tussen operationele taken enerzijds en het uitdragen van de afdelingsplannen en het meedenken over de (alternatieve) bedrijfsstrategie anderzijds. Dezelfde krachten werken op het middenveld van organisaties in. De mens in het midden zit tussen de rol van manager en leider in, en opereert in een situatie van toenemende dynamiek als gevolg van technologisering en globalisering, wat leidt tot onzekerheid. En ook hier is niet het middenveld het probleem, maar is het onderdeel van de oplossing.

“De mens in het midden zit tussen de rol van manager en leider in, en opereert in een situatie van toenemende dynamiek als gevolg van technologisering en globalisering, wat leidt tot onzekerheid.”

Het is aan het midden om leiding te nemen en impact te ontwikkelen. Dat gebeurt niet vanzelf. De meest effectieve manier om daarmee om te gaan is continu in vaardigheden en competenties te blijven investeren, via formele opleidingen en trainingen, maar ook door informeel leren op het werk. Juist het middenkader heeft dat nodig, niet alleen om naar topmanagementfuncties door te groeien, maar primair om fit voor het middenkader te blijven. Marichal, Segers en Sorgeloos zetten de mens in het midden centraal en dagen hem uit om zijn positie tussen manager en leider te bepalen, op de as van alignerend tot divergerend en naar boven of juist naar beneden gericht. Als hij weet waar hij zit ten opzichte van die assen kan hij ook goed gericht bewegen en investeren in zijn ontwikkeling. Hiermee wordt een leven lang leren een aanlokkelijk perspectief.

Ontdek ‘Leading from the middle. Nieuw samenspel tussen de top en het midden van organisaties.’ Het boek krijgt een officiële lancering tijdens de Sioo Alumnidag op 24 september. Ontdek het programma en meld je aan!

Ze wordt momenteel nog vaker om haar sterk onderbouwde inzichten gevraagd dan anders, prof. dr. Barbara Baarsma, Directievoorzitter van Rabobank Amsterdam en Hoogleraar toegepaste economie aan de Universiteit van Amsterdam. Wij vroegen haar om haar inzichten rond de uitdagingen voor middelmanagers te delen, naar aanleiding van het nieuwe boek van Koen Marichal, Jesse Segers en Daan Sorgeloos ‘Leading from the middle’. Baarsma komt vanuit verschillende perspectieven tot een interessante analyse van ‘de mens in het midden’ en de opdracht die hij heeft.

Het ‘midden’ staat alom onder druk. Niet alleen het middenveld in organisaties, zoals de korte geschiedenis van middle management in het boek van Marichal, Segers, en Sorgeloos het aantoont. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in Nederland schreef een vuistdikke bundel met de alarmerende vraag ‘De val van de middenklasse?’ op de omslag. Die vraag werd met de ondertitel ‘Het stabiele en kwetsbare midden’ genuanceerd, maar de toon was gezet. De WRR beschrijft dat de middenklasse harder moet werken en meer onzekerheid heeft te accepteren om haar positie te behouden.

De Nederlandse middenklasse

Ook andere invloedrijke beleidsinstituten beschrijven de positie van ‘de mensen in het midden’. Zo beschrijft het Centraal Planbureau (CPB) dat de positie van middeninkomens op de woningmarkt onder druk staat. Zij maken geen aanspraak op een sociale huurwoning en tegelijkertijd is hun inkomen te laag om een woning te kunnen kopen. Ze zijn aangewezen op het vrije huursegment, dat van twee kanten klein gehouden wordt: de nog altijd hoge fiscale subsidies op koop (hypotheekrenteaftrek) en de hoge subsidies voor sociale woningen (huurtoeslag en voordelen bij de bouw, bijvoorbeeld als het gaat om grond). Ook op de arbeidsmarkt voltrekt zich dit fenomeen van de ‘squeezed middle class’. Het CPB spreekt van baanpolarisatie waarbij zowel aan de onderkant als aan de bovenkant de werkgelegenheid stijgt, ten koste van banen voor middelbaaropgeleiden. Op de arbeidsmarkt wordt bovengemiddeld veel flexibiliteit van het middensegment gevraagd, terwijl juist voor die groep de woningmarkt dat niet faciliteert. Juist mensen uit het middensegment zullen wanneer ze een plek op de woningmarkt hebben – een huis met passende woonlasten – niet snel geneigd zijn voor een andere baan te verhuizen.

“Het leiden van Nederland vanuit het midden heeft Nederland veel welvaart gebracht. Inmiddels heeft het poldermodel iets van de glansrol van weleer verloren, maar is het land er nog altijd afhankelijk van om grote hervormingen door te voeren.”

Op macroniveau heeft het middensegment het zwaar, toch is de middenklasse nog altijd de grootste groep, die bepalend is voor hoe het gaat met onze economie. In Nederland zijn we gewend om nijpende maatschappelijke kwesties – en de benarde positie van het midden is zo’n kwestie – op te lossen via de middenweg in het maatschappelijk middenveld. De middenweg ligt geplaveid met compromissen die in de polder worden gesloten. Het leiden van Nederland vanuit het midden heeft Nederland veel welvaart gebracht. Inmiddels heeft het poldermodel iets van de glansrol van weleer verloren, maar is het land er nog altijd afhankelijk van om grote hervormingen door te voeren. Ook al lijken partijen nu vaker tegenover elkaar te staan op het Malieveld, het aantal werkstakingen en het aantal bij deze stakingen betrokken werkenden nemen de afgelopen bijna 25 jaar niet sterk toe. Het confrontatiemodel is geen alternatief voor de polder. Het is aan de middenklasse om vanuit het midden leiding te geven aan de koers van het beleid.

In het midden van organisaties

Hetzelfde lijkt zich te voltrekken in het midden van organisaties, stelt ‘Leading from the middle’. Ook dat middenveld staat onder druk, bekneld dit keer tussen operationele taken enerzijds en het uitdragen van de afdelingsplannen en het meedenken over de (alternatieve) bedrijfsstrategie anderzijds. Dezelfde krachten werken op het middenveld van organisaties in. De mens in het midden zit tussen de rol van manager en leider in, en opereert in een situatie van toenemende dynamiek als gevolg van technologisering en globalisering, wat leidt tot onzekerheid. En ook hier is niet het middenveld het probleem, maar is het onderdeel van de oplossing.

“De mens in het midden zit tussen de rol van manager en leider in, en opereert in een situatie van toenemende dynamiek als gevolg van technologisering en globalisering, wat leidt tot onzekerheid.”

Het is aan het midden om leiding te nemen en impact te ontwikkelen. Dat gebeurt niet vanzelf. De meest effectieve manier om daarmee om te gaan is continu in vaardigheden en competenties te blijven investeren, via formele opleidingen en trainingen, maar ook door informeel leren op het werk. Juist het middenkader heeft dat nodig, niet alleen om naar topmanagementfuncties door te groeien, maar primair om fit voor het middenkader te blijven. Marichal, Segers en Sorgeloos zetten de mens in het midden centraal en dagen hem uit om zijn positie tussen manager en leider te bepalen, op de as van alignerend tot divergerend en naar boven of juist naar beneden gericht. Als hij weet waar hij zit ten opzichte van die assen kan hij ook goed gericht bewegen en investeren in zijn ontwikkeling. Hiermee wordt een leven lang leren een aanlokkelijk perspectief.

Ontdek ‘Leading from the middle. Nieuw samenspel tussen de top en het midden van organisaties.’ Het boek krijgt een officiële lancering tijdens de Sioo Alumnidag op 24 september. Ontdek het programma en meld je aan!