Mail ons

Overzicht

Op avontuur in de metaverse

Blogpost 2 Jun 2022

Toen ik, lang geleden, als adviseur begon, was de factor technologie nog niet zo van belang. Tegenwoordig wel. De snelle ontwikkelingen in technologie zijn mede aanjager van de informatiesamenleving. Ook wel ‘digitale transformatie’ of ‘vierde industriële ontwikkeling’ genoemd. Eerder schreef ik een eerste blog waarin ik een aantal clusters ‘nieuwe’ technologie typeerde. Niet elk cluster krijgt in elke organisatie evenveel aandacht. Die blog eindigde met wat ik op dit moment zie als de laatste technologische ontwikkeling; de metaverse. 

Opschorten oordeel

In tegensteling tot wat we hier bij Sioo nogal eens zeggen, namelijk dat het opschorten van je oordeel belangrijk is, had ik wel een oordeel. Een niet pluis gevoel. Een ‘niet pluis’-gevoel is een goed startpunt voor verder onderzoek. Dat kondigde ik ook aan. De opdracht die ik mezelf gaf was om mijn blik open te houden. Dus vooral niet de bevestiging voor mijn ‘niet pluis’-gevoel te zoeken en de rest te negeren.

Daarom probeer ik, voor zover mogelijk, eerst in deze blog een zo goed mogelijk beeld te geven van wat de metaverse nu is, in wat voor stadium van ontwikkeling die is en wat daar, voor zover ik kan overzien, gebeurt. Om in een vervolg terug te komen op dat oordeel.

Rabit holes naar de metaverse

Als een bepaalde app actueel is, zoals bijvoorbeeld nu de app BeReal, dan ga je naar de app store en download je die app om even rond te snuffelen, en misschien wel te blijven hangen. Met de metaverse is dat anders. Dat is niet één omgeving die je door het downloaden van een app kunt betreden. De rabbit hole waardoor je er in een keer induikelt, heb ik ook nog niet gevonden. Maar dat kan aan mij liggen. Her en der zijn elementen te vinden maar allemaal met een andere insteek. De term metaverse is een verzamelterm.

Zo trof ik bijvoorbeeld de online omgeving Glue aan die als metaverse gepresenteerd wordt. Glue is een virtueel samenwerkingsplatform voor teams waar je in deel neemt met een avatar. Het ziet er vrolijk en een beetje vreemd uit want de avatars zijn bustes die een beetje door de ruimte zweven met losse armen.

In Corona-tijd zijn er in hoog tempo veel van dit soort tools ontwikkeld en hebben veel organisaties en adviseurs daarmee geëxperimenteerd. Was het niet voor serieuze bijeenkomsten dan was het wel voor borrels en party’s.  De eerlijkheid gebied me om toe te geven dat het er een stuk leuker en mooier uitziet dan Gather waar we bij Sioo mee experimenteerden in online bijeenkomsten. Sandbox en Decentraland kom ik in meerdere publicaties over de metaverse tegen. Ze worden als metaverse-omgevingen waar je de metaverse-ervaringen kunt opdoen gepresenteerd. In Sandbox stuit je, ook als je even wilt rondsnuffelen, direct op toegangsdrempels. Je komt er niet in als je geen wallet met cryptomunten hebt.

In Decentraland is dat anders, daar kan je als gastspeler mee doen. Die avatar met die rode gestreepte blouse in de blogprofielfoto bovenaan ben ik. Philipe Rosedal[1], een van de grondleggers van het oude Second Life, dat zijn piek in 2007 had, noemt het een haastige kopie van Second Life. En hoewel dat volgens mij wat pixeliger was voelt het wel heel erg 2007 als ik gebruikmakend van de w-a-s-d-toets rondwandel. En op de vrijdagmiddag ook in een totaal verlaten deel terecht kom waar bouwgrond te koop staat! De leegstaande Megastore in den Haag voelt er noggezellig bij.

De metaverse en cryptomunten horen onlosmakelijk bij elkaar. De metaverse is vooral een marktplaats. Een van de sites die ik bezoek, is dan ook letterlijk de poort naar tal van die marktplaatsen. Marktplaatsen waar middels cryptomunten NFT verhandeld worden. Nog zo’n begrip dat onlosmakelijk verbonden is. NFT ’s zijn non-fungible-tokens, een virtuele entiteit, of dat nu een tekening is of een ‘digitale handtas’ die je in eigendom krijgt, door hem met cryptomunten te kopen. Het eigendom wordt vastgelegd in de blockchain, dezelfde technologie waar de cryptomunt op draait.

Dat verklaart de instructie in drie stappen[2], die ik online aantrof, om de metaverse binnen te komen:
1: investeer in cryptomunten
2: koop een crypto-portemonnee
3: investeer in NFT’s

Twee korte toelichtingen

Crypto currency
De eerste associatie is meestal Bitcoin. De eerste en momenteel zeker niet de laatste. Er zijn inmiddels veel verschillende soorten cryptomunten in omloop. Meer dan 5000 las ik [3]. De currency bestaat alleen digitaal en wordt vastgelegd in een speciale wallet, ook digitaal. Naast deze meer algemene crypto currency zijn er steeds meer bedrijven en  personen die hun eigen ‘munten’ uitgeven. Die bij de start niets waard zijn, maar als ze een doel dienen waar mensen in geloven zodat ze ze gaan gebruiken, waarde krijgen. In de gamewereld wordt al lang met -specifiek bij die game behorende munten- gewerkt waarmee ‘materiaal’ gekocht kan worden. In Sandbox  kan je zoals aan de schermafbeelding te zien is met meerdere currencies terecht.

NFT’s
In de informatiesamenleving is iets dat eenmaal online gecreëerd is, eindeloos te kopiëren. De muziekindustrie maar ook fotografen e.d. beroepsgroepen weten daar alles van. Hun hele businessmodel ging onderuit. Terecht dus dat er gezocht werd en wordt naar manieren om inkomsten van de creatoren veilig te stellen met behulp van oplossingen zoals die van Spotify tot Stockphoto. Als we in dit artikel een afbeelding van Stockfoto gebruiken die we niet gekocht hebben dan is dat in beeld te zien. NFT’s werkt weer anders. Een NTF heeft maar één eigenaar. En wie dat is, wordt vastgelegd in de Blockchain. NTF’s creëren in de overvloed van de informatiesamenleving schaarste. In NTF’s kan van alles vastgelegd worden, van digitale kunstwerken, plaatjes tot digitale Gucci-tassen.  

Van 2 dimensionaal naar meerdimensionaal

Ik stel me (zoals ik in blog 1 ook schreef) de metaverse niet plat voor, niet iets om naar te kijken, maar als iets om deel van uit te maken. De technologie is er deels al. VR (virtual reality) maakt echte ervaringen mogelijk. Alsof je erbij bent, erin staat, meedoet. Ik heb dat meerdere keren zelf ervaren tijdens experimenten in VR-omgevingen op de Dutch Design Week.

Maar in VR doet de echte wereld niet meer mee. Er is dus geen sprake van het samengaan van de synthetische en de echte wereld. Dat is er wel met AR (augmented reality) Ik zag de wilde beesten zo door de straten van Eindhoven lopen toen ik meedeed aan de AR safari. En hoe leuk was het om in Pokémon Go de Pokémons door je telefoon in het park te zien, of zelfs thuis in je eigen kamer! Ik vond dat in elk geval magisch, vooral omdat ik het ook nog kon fotografen.

Ik was dan ook verwachtingsvol toen ik op het platform van Altspace kwam waar je al dan niet met behulp van een VR-bril deel kunt nemen aan events.

Hierboven zie je de Altspace oefenruimte, met een  eindeloos repeterend rustgevend muziekje. In de omgeving zijn dagelijks allerlei events en je kunt er zelf events in organiseren.  Wat dat betreft lijkt het dus op andere omgevingen.

Omdat ik niet beschik over  een ‘echte’ VR-bril, alleen een waar je je telefoon in kunt schuiven, kon ik Altspace alleen 2D uitproberen. En dat gaf me niet het gevoel van de metaverse zoals ik me die voorstel. En in een event dat gaande was, bevond zich één bezoeker.

De balans opmaken

Maurice Leltz schreef onder de vorige blog “de metaverse is een hoop markteling” En ja, dat had ik ook al gezien, maar dat het marketing is rondom een concept dat nog vorm moet krijgen, had ik niet zo door. Door alle aandacht en alle publicaties dacht ik echt dat de ontwikkelingen veel verder waren dan ze zijn. Wat het gaat worden is nog niet duidelijk. Van Doorn, Duivestein en Pepping[4] beschrijven de metaverse als volgt:

“Dit is een collectieve gedeelde ruimte waar de fysieke en virtuele ruimte overlappen. Het is een paraplubegrip dat gaming omgevingen, virtuele werelden, augmented reality en het internet met elkaar verbindt. Kenmerkend voor de metaverse is dat contact met anderen niet wordt gelegd via platte apps en websites door het versturen van korte berichten, maar tot stand komt in een permanente 3D-wereld waarin je rijke ervaringen met anderen deelt en digitale herinneringen creëert. In het metaversum neem je je data, je kleding, je status, je digitale bezittingen continu mee van game naar platform en andersom. Het is een belichaamd internet waar gebruikers zich in bevinden in plaats van alleen maar naar kijken”. En ze zeggen ook: het is een vergezicht.

Hoewel het een vergezicht is wordt er door diverse partijen wel serieus werk van gemaakt om het daadwerkelijk te creëren. En zoals we weten alles wat de mens zich kan verbeelden, kan bedenken kan vroeger of later werkelijkheid worden.

Het vergezicht, en mijn eigen eerdere idee van wat het zou zijn, is inderdaad nog ver weg. Maar vroeger of later zal er iets zijn dat op dat vergezicht lijkt. En de conclusie van de meetup waar Maurice over schrijft, dat het geen invloed heeft op ons echte leven, durf ik niet te delen. Ik denk dat het wel invloed gaat hebben. En niet alleen voor de generatie die in en met games in opgevoed. Als iets eenmaal omarmd wordt, kan je je er wel aan onttrekken maar dat houd je maar een bepaalde tijd vol.

Durf te (onder)zoeken

In de eerste blog schreef in bij mijn misschien best voorbarige oordeel dat dat best gewaagd was voor een niet-techneut en een niet-econoom om een (vroeg) oordeel te vellen. Daar is denk ik een belangrijk punt, dat ik herken bij collega-professionals. De wereld vraagt om specialisten, maar dat ontslaat je ondanks je eigen specialisme niet van de verantwoordelijkheid om je ook over een breed terrein als generalist op te stellen. Vooral ook op andere thema’s dan de traditionele organisatie- en bedrijfskundige thema’s die vroeger altijd in het zogenaamde T-profiel aan de orde waren. Je in thema’s, vakgebieden en ontwikkelingen verdiepen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan, is de enige manier waarop we als professionals met elkaar aan complexe vraagstukken kunnen werken, elkaars domeinen een beetje snappen om op basis daarvan met elkaar in gesprek te kunnen gaan en te kunnen samenwerken.

In Advanced Consulting & Change en De Nieuwe Adviseur kan je werken aan de ontwikkeling van capabilities om je onderzoekende houding en vaardigheden te versterken en zo je vak leuker te maken en je eigen specialisme en domein te verbreden en verdiepen. In de Excursie Dutch Design Week kan je je onderdompelen in een breed veld van nieuwe trends en ontwikkelingen en onderzoeken wat die voor jou en jouw vraagstukken en klanten kunnen betekenen. Binnenkort lees je het slotstuk van deze reeks meer over waar de metaverse een oplossing voor kan zijn, de voor- en nadelen en mijn perspectief daarop voor organisatieadviseurs.

Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)


[1] De metaverse kan nieuwe mogelijkheden bieden of iets afschuwelijks worden; Dominique Deckmyn (19 maart 2022)
[2] How to enter the metaverse, Entrepeneur House, 22-01-2022
[3] https://allesovercrypto.nl/blog/begin-mijn-eigen-cryptocurrency
[4] Echt Nep, Menno van Doorn, Sander Duivestein, Thijs {epping, Bot uitgevers 2021

Toen ik, lang geleden, als adviseur begon, was de factor technologie nog niet zo van belang. Tegenwoordig wel. De snelle ontwikkelingen in technologie zijn mede aanjager van de informatiesamenleving. Ook wel ‘digitale transformatie’ of ‘vierde industriële ontwikkeling’ genoemd. Eerder schreef ik een eerste blog waarin ik een aantal clusters ‘nieuwe’ technologie typeerde. Niet elk cluster krijgt in elke organisatie evenveel aandacht. Die blog eindigde met wat ik op dit moment zie als de laatste technologische ontwikkeling; de metaverse. 

Opschorten oordeel

In tegensteling tot wat we hier bij Sioo nogal eens zeggen, namelijk dat het opschorten van je oordeel belangrijk is, had ik wel een oordeel. Een niet pluis gevoel. Een ‘niet pluis’-gevoel is een goed startpunt voor verder onderzoek. Dat kondigde ik ook aan. De opdracht die ik mezelf gaf was om mijn blik open te houden. Dus vooral niet de bevestiging voor mijn ‘niet pluis’-gevoel te zoeken en de rest te negeren.

Daarom probeer ik, voor zover mogelijk, eerst in deze blog een zo goed mogelijk beeld te geven van wat de metaverse nu is, in wat voor stadium van ontwikkeling die is en wat daar, voor zover ik kan overzien, gebeurt. Om in een vervolg terug te komen op dat oordeel.

Rabit holes naar de metaverse

Als een bepaalde app actueel is, zoals bijvoorbeeld nu de app BeReal, dan ga je naar de app store en download je die app om even rond te snuffelen, en misschien wel te blijven hangen. Met de metaverse is dat anders. Dat is niet één omgeving die je door het downloaden van een app kunt betreden. De rabbit hole waardoor je er in een keer induikelt, heb ik ook nog niet gevonden. Maar dat kan aan mij liggen. Her en der zijn elementen te vinden maar allemaal met een andere insteek. De term metaverse is een verzamelterm.

Zo trof ik bijvoorbeeld de online omgeving Glue aan die als metaverse gepresenteerd wordt. Glue is een virtueel samenwerkingsplatform voor teams waar je in deel neemt met een avatar. Het ziet er vrolijk en een beetje vreemd uit want de avatars zijn bustes die een beetje door de ruimte zweven met losse armen.

In Corona-tijd zijn er in hoog tempo veel van dit soort tools ontwikkeld en hebben veel organisaties en adviseurs daarmee geëxperimenteerd. Was het niet voor serieuze bijeenkomsten dan was het wel voor borrels en party’s.  De eerlijkheid gebied me om toe te geven dat het er een stuk leuker en mooier uitziet dan Gather waar we bij Sioo mee experimenteerden in online bijeenkomsten. Sandbox en Decentraland kom ik in meerdere publicaties over de metaverse tegen. Ze worden als metaverse-omgevingen waar je de metaverse-ervaringen kunt opdoen gepresenteerd. In Sandbox stuit je, ook als je even wilt rondsnuffelen, direct op toegangsdrempels. Je komt er niet in als je geen wallet met cryptomunten hebt.

In Decentraland is dat anders, daar kan je als gastspeler mee doen. Die avatar met die rode gestreepte blouse in de blogprofielfoto bovenaan ben ik. Philipe Rosedal[1], een van de grondleggers van het oude Second Life, dat zijn piek in 2007 had, noemt het een haastige kopie van Second Life. En hoewel dat volgens mij wat pixeliger was voelt het wel heel erg 2007 als ik gebruikmakend van de w-a-s-d-toets rondwandel. En op de vrijdagmiddag ook in een totaal verlaten deel terecht kom waar bouwgrond te koop staat! De leegstaande Megastore in den Haag voelt er noggezellig bij.

De metaverse en cryptomunten horen onlosmakelijk bij elkaar. De metaverse is vooral een marktplaats. Een van de sites die ik bezoek, is dan ook letterlijk de poort naar tal van die marktplaatsen. Marktplaatsen waar middels cryptomunten NFT verhandeld worden. Nog zo’n begrip dat onlosmakelijk verbonden is. NFT ’s zijn non-fungible-tokens, een virtuele entiteit, of dat nu een tekening is of een ‘digitale handtas’ die je in eigendom krijgt, door hem met cryptomunten te kopen. Het eigendom wordt vastgelegd in de blockchain, dezelfde technologie waar de cryptomunt op draait.

Dat verklaart de instructie in drie stappen[2], die ik online aantrof, om de metaverse binnen te komen:
1: investeer in cryptomunten
2: koop een crypto-portemonnee
3: investeer in NFT’s

Twee korte toelichtingen

Crypto currency
De eerste associatie is meestal Bitcoin. De eerste en momenteel zeker niet de laatste. Er zijn inmiddels veel verschillende soorten cryptomunten in omloop. Meer dan 5000 las ik [3]. De currency bestaat alleen digitaal en wordt vastgelegd in een speciale wallet, ook digitaal. Naast deze meer algemene crypto currency zijn er steeds meer bedrijven en  personen die hun eigen ‘munten’ uitgeven. Die bij de start niets waard zijn, maar als ze een doel dienen waar mensen in geloven zodat ze ze gaan gebruiken, waarde krijgen. In de gamewereld wordt al lang met -specifiek bij die game behorende munten- gewerkt waarmee ‘materiaal’ gekocht kan worden. In Sandbox  kan je zoals aan de schermafbeelding te zien is met meerdere currencies terecht.

NFT’s
In de informatiesamenleving is iets dat eenmaal online gecreëerd is, eindeloos te kopiëren. De muziekindustrie maar ook fotografen e.d. beroepsgroepen weten daar alles van. Hun hele businessmodel ging onderuit. Terecht dus dat er gezocht werd en wordt naar manieren om inkomsten van de creatoren veilig te stellen met behulp van oplossingen zoals die van Spotify tot Stockphoto. Als we in dit artikel een afbeelding van Stockfoto gebruiken die we niet gekocht hebben dan is dat in beeld te zien. NFT’s werkt weer anders. Een NTF heeft maar één eigenaar. En wie dat is, wordt vastgelegd in de Blockchain. NTF’s creëren in de overvloed van de informatiesamenleving schaarste. In NTF’s kan van alles vastgelegd worden, van digitale kunstwerken, plaatjes tot digitale Gucci-tassen.  

Van 2 dimensionaal naar meerdimensionaal

Ik stel me (zoals ik in blog 1 ook schreef) de metaverse niet plat voor, niet iets om naar te kijken, maar als iets om deel van uit te maken. De technologie is er deels al. VR (virtual reality) maakt echte ervaringen mogelijk. Alsof je erbij bent, erin staat, meedoet. Ik heb dat meerdere keren zelf ervaren tijdens experimenten in VR-omgevingen op de Dutch Design Week.

Maar in VR doet de echte wereld niet meer mee. Er is dus geen sprake van het samengaan van de synthetische en de echte wereld. Dat is er wel met AR (augmented reality) Ik zag de wilde beesten zo door de straten van Eindhoven lopen toen ik meedeed aan de AR safari. En hoe leuk was het om in Pokémon Go de Pokémons door je telefoon in het park te zien, of zelfs thuis in je eigen kamer! Ik vond dat in elk geval magisch, vooral omdat ik het ook nog kon fotografen.

Ik was dan ook verwachtingsvol toen ik op het platform van Altspace kwam waar je al dan niet met behulp van een VR-bril deel kunt nemen aan events.

Hierboven zie je de Altspace oefenruimte, met een  eindeloos repeterend rustgevend muziekje. In de omgeving zijn dagelijks allerlei events en je kunt er zelf events in organiseren.  Wat dat betreft lijkt het dus op andere omgevingen.

Omdat ik niet beschik over  een ‘echte’ VR-bril, alleen een waar je je telefoon in kunt schuiven, kon ik Altspace alleen 2D uitproberen. En dat gaf me niet het gevoel van de metaverse zoals ik me die voorstel. En in een event dat gaande was, bevond zich één bezoeker.

De balans opmaken

Maurice Leltz schreef onder de vorige blog “de metaverse is een hoop markteling” En ja, dat had ik ook al gezien, maar dat het marketing is rondom een concept dat nog vorm moet krijgen, had ik niet zo door. Door alle aandacht en alle publicaties dacht ik echt dat de ontwikkelingen veel verder waren dan ze zijn. Wat het gaat worden is nog niet duidelijk. Van Doorn, Duivestein en Pepping[4] beschrijven de metaverse als volgt:

“Dit is een collectieve gedeelde ruimte waar de fysieke en virtuele ruimte overlappen. Het is een paraplubegrip dat gaming omgevingen, virtuele werelden, augmented reality en het internet met elkaar verbindt. Kenmerkend voor de metaverse is dat contact met anderen niet wordt gelegd via platte apps en websites door het versturen van korte berichten, maar tot stand komt in een permanente 3D-wereld waarin je rijke ervaringen met anderen deelt en digitale herinneringen creëert. In het metaversum neem je je data, je kleding, je status, je digitale bezittingen continu mee van game naar platform en andersom. Het is een belichaamd internet waar gebruikers zich in bevinden in plaats van alleen maar naar kijken”. En ze zeggen ook: het is een vergezicht.

Hoewel het een vergezicht is wordt er door diverse partijen wel serieus werk van gemaakt om het daadwerkelijk te creëren. En zoals we weten alles wat de mens zich kan verbeelden, kan bedenken kan vroeger of later werkelijkheid worden.

Het vergezicht, en mijn eigen eerdere idee van wat het zou zijn, is inderdaad nog ver weg. Maar vroeger of later zal er iets zijn dat op dat vergezicht lijkt. En de conclusie van de meetup waar Maurice over schrijft, dat het geen invloed heeft op ons echte leven, durf ik niet te delen. Ik denk dat het wel invloed gaat hebben. En niet alleen voor de generatie die in en met games in opgevoed. Als iets eenmaal omarmd wordt, kan je je er wel aan onttrekken maar dat houd je maar een bepaalde tijd vol.

Durf te (onder)zoeken

In de eerste blog schreef in bij mijn misschien best voorbarige oordeel dat dat best gewaagd was voor een niet-techneut en een niet-econoom om een (vroeg) oordeel te vellen. Daar is denk ik een belangrijk punt, dat ik herken bij collega-professionals. De wereld vraagt om specialisten, maar dat ontslaat je ondanks je eigen specialisme niet van de verantwoordelijkheid om je ook over een breed terrein als generalist op te stellen. Vooral ook op andere thema’s dan de traditionele organisatie- en bedrijfskundige thema’s die vroeger altijd in het zogenaamde T-profiel aan de orde waren. Je in thema’s, vakgebieden en ontwikkelingen verdiepen die je eigen specialisme raken of daar misschien ogenschijnlijk ver vanaf staan, is de enige manier waarop we als professionals met elkaar aan complexe vraagstukken kunnen werken, elkaars domeinen een beetje snappen om op basis daarvan met elkaar in gesprek te kunnen gaan en te kunnen samenwerken.

In Advanced Consulting & Change en De Nieuwe Adviseur kan je werken aan de ontwikkeling van capabilities om je onderzoekende houding en vaardigheden te versterken en zo je vak leuker te maken en je eigen specialisme en domein te verbreden en verdiepen. In de Excursie Dutch Design Week kan je je onderdompelen in een breed veld van nieuwe trends en ontwikkelingen en onderzoeken wat die voor jou en jouw vraagstukken en klanten kunnen betekenen. Binnenkort lees je het slotstuk van deze reeks meer over waar de metaverse een oplossing voor kan zijn, de voor- en nadelen en mijn perspectief daarop voor organisatieadviseurs.

Ontdek Advanced Consulting & Change
Ontdek De Nieuwe Adviseur
Ontdek Excursie Dutch Design Week (Nieuw!)


[1] De metaverse kan nieuwe mogelijkheden bieden of iets afschuwelijks worden; Dominique Deckmyn (19 maart 2022)
[2] How to enter the metaverse, Entrepeneur House, 22-01-2022
[3] https://allesovercrypto.nl/blog/begin-mijn-eigen-cryptocurrency
[4] Echt Nep, Menno van Doorn, Sander Duivestein, Thijs {epping, Bot uitgevers 2021