Mail ons

Overzicht

Over chocolate chip cookies en kolkende rivieren

Blogpost 27 May 2019

Vrijdag was de feestelijke opening van het Sioo Internationaal Systeemfestival met de masterclass met Margaret Wheatley. Wheatley sprak met ons over de nieuwe moed die nodig is in deze dwaze tijden moedigde ons aan om de komende periode met onze naasten door te praten over dat wat ons in haar verhaal raakte, ‘puzzelde’, aansprak of boos maakte. Een wijze raad van een vakvrouw die al lange tijd meeloopt in de wereld van organiseren en leiderschap.

Margaret Wheatley weet volgens mij heel goed wat voor veel mensen lastige boodschappen zijn in haar verhaal. Toen ik met de leesclub haar boek las, vond ik de reframing van het begrip “hoop” in ieder geval heel lastig. Ik was dus voorbereid op verrassingen. Hoop is toch wat ons gaande houdt? Juist in deze verwarrende wereld die zich vaak in een richting ontwikkelt waar ik verdrietig van word, is het belangrijk om de moed niet op te geven en te hopen dat wat je onderneemt verschil gaan maken.

Het gevaar van hoop

Margaret legt uit dat hoop een gevaarlijke bron van motivatie is, een valstrik, omdat direct achter de hoop angst, wanhoop en teleurstelling op de loer liggen. “Verwachtingen koesteren, is teleurstelling met voorbedachten rade”. Wheatley stelt 3 vragen centraal: ‘Waar staan we?’, ‘Hoe zijn we daar gekomen?’ en ‘Wie wil jij daar zijn?’ Daarbij gebruikt ze foto’s om haar te vertellen hoe de wereld ervoor staat.

Samen met haar kijken we naar een reeks betekenisvolle foto’s, zoals die van smeltende en verdwijnende gletsjers, overvolle vluchtelingenkampen in Afrika en een prachtige door Boko Haram gekidnapte vrouw. Ze gelooft niet dat we de wereld nog kunnen redden, we zijn er klimatologisch, sociaal en maatschappelijk slecht aan toe. We bevinden ons op ramkoers met elkaar en de planeet. Dat is dus de wereld waarin we zijn aanbeland, maar hoe zijn we daar gekomen?

Chocolate chip cookies

De wereld, met ons erin, is een levend systeem en in een levend systeem zijn emergente processen gaande. En de crux met emergentie is dat het onomkeerbaar is. Als je de ingrediënten van chocoladekoekjes naast elkaar legt is het nog geen koekje, maar als het eenmaal gebakken is, kan je de ingrediënten niet meer uit elkaar halen. Als de smaak niet goed is, een ingrediënt teveel of te weinig is toegevoegd, kan je maar een ding doen: alles weggooien en opnieuw beginnen!  

Ook iets wat lastig te verteren is, blijkt uit een vraag in de zaal; je kunt toch nog wel iets met die combinatie? Je kunt de koekjes toch fijnstampen, er zout bijdoen en ze als bodem voor een cheese cake gebruiken? ‘Nee,’ is het antwoord, ‘dat kan niet.’ En de zaal is alweer een illusie armer. Verandering van binnen uit gaat niet, stelt Margaret. Ze kondigde bij aanvang al aan dat het een deprimerende ochtend zou worden.

Levende systemen worden niet beter in de betekenis van vooruitgang. Ze zijn cyclisch. Er verandert niet iets op fundamentele wijze. Ze noemt dat het idee van de progress trap. Wheatley gelooft dan ook echt niet in wereldverbeteraars die met behulp van technologie de grote maatschappelijke vraagstukken op willen lossen. En er is nog iets, de patronen die ontstaan hebben invloed op de elementen waaruit het systeem is opgebouwd. Op ons dus. Zo hebben we last van ‘downward causation’ en is Wheatley zelf bijvoorbeeld niet meer tevreden met een 15 jaar-oude jas die nog goed is. Je kunt dus ook hier je hoop opgeven: met te focussen op 1 element bereik je in termen van verandering niet meer.

Warriors en hun Islands of Sanity

Maar wat dan wel? Op de bank onder een dekentje niets doen? Nee, zeker niet. Haar definitie van hoop is wat ik een ondernemende definitie zou noemen. Ze stelt namelijk dat hoop niet hetzelfde is als optimisme, evenmin de overtuiging dat het goed af zal lopen, maar het is wel de zekerheid dat iets zinvol is ongeacht de afloop, het resultaat. Je moet dus een standpunt innemen. Je moet weten wat voor jou de moeite waard is om ervoor in actie te komen. En daar komt haar warrior, krijger, in beeld. De moed opbrengen om je werk te blijven doen, voor dat wat er voor jou op het spel staat. Een krijger zijn, vraagt oefening, moed en toewijding.

“Warriors have unshakable confidence that people can be kinder gentler and wiser than our current society tells us we are. They create an atmosphere of compassion confidence, caring and cheerfulness by being fully present for others. Warriors commit to not adding to fear and aggression. They  create a good human community wherever they  are, with whatever they have, with the people who are here with them.”

Oefening baart kunst, bijvoorbeeld om uit je normale patroon te blijven als je als warrior geconfronteerd wordt met iets dat je boos maakt. “Maar dat is nu juist vaak de noodzakelijke spirit die nodig is om een warrior te worden,” merkt een van de deelnemers fijntjes op. Wheatley’s warriors en tal van anderen die zichzelf niet zo noemen, richten hun energie op de lokale systemen, daar waar ze hun invloed hebben, daar waar hun bondgenoten zich bevinden.

Daar creëren ze hun ‘Island of Sanity’; een zone waar mensen kunnen bijdragen aan wat er voor hen toe doet en wat er binnen hun mogelijkheden ligt. Zelfs wanneer de omstandigheden slecht lijken, kan er dan veel vreugde ontstaan, juist door de samenwerkingen met andere mensen.

Kolkende rivier

Wheatley besluit haar betoog aan de hand van een les over ‘de kolkende rivier’, van de Hopi, een indianenvolk uit het noordoosten van Arizona (VS). Je bent niet veilig op de kant, je kunt maar een ding doen: midden in de rivier gaan staan. Op die plek kies je wie je wilt zijn in deze wereld en vanaf die plek stap je in, in de overtuiging dat wat je doet zinvol is, ongeacht de uitkomst. Daar moet je je sarcasme laten varen, maar kan humor een belangrijke bondgenoot zijn.

Smaakt ons systeemfestival naar meer?

Vrijdag was de feestelijke opening van het Sioo Internationaal Systeemfestival met de masterclass met Margaret Wheatley. Wheatley sprak met ons over de nieuwe moed die nodig is in deze dwaze tijden moedigde ons aan om de komende periode met onze naasten door te praten over dat wat ons in haar verhaal raakte, ‘puzzelde’, aansprak of boos maakte. Een wijze raad van een vakvrouw die al lange tijd meeloopt in de wereld van organiseren en leiderschap.

Margaret Wheatley weet volgens mij heel goed wat voor veel mensen lastige boodschappen zijn in haar verhaal. Toen ik met de leesclub haar boek las, vond ik de reframing van het begrip “hoop” in ieder geval heel lastig. Ik was dus voorbereid op verrassingen. Hoop is toch wat ons gaande houdt? Juist in deze verwarrende wereld die zich vaak in een richting ontwikkelt waar ik verdrietig van word, is het belangrijk om de moed niet op te geven en te hopen dat wat je onderneemt verschil gaan maken.

Het gevaar van hoop

Margaret legt uit dat hoop een gevaarlijke bron van motivatie is, een valstrik, omdat direct achter de hoop angst, wanhoop en teleurstelling op de loer liggen. “Verwachtingen koesteren, is teleurstelling met voorbedachten rade”. Wheatley stelt 3 vragen centraal: ‘Waar staan we?’, ‘Hoe zijn we daar gekomen?’ en ‘Wie wil jij daar zijn?’ Daarbij gebruikt ze foto’s om haar te vertellen hoe de wereld ervoor staat.

Samen met haar kijken we naar een reeks betekenisvolle foto’s, zoals die van smeltende en verdwijnende gletsjers, overvolle vluchtelingenkampen in Afrika en een prachtige door Boko Haram gekidnapte vrouw. Ze gelooft niet dat we de wereld nog kunnen redden, we zijn er klimatologisch, sociaal en maatschappelijk slecht aan toe. We bevinden ons op ramkoers met elkaar en de planeet. Dat is dus de wereld waarin we zijn aanbeland, maar hoe zijn we daar gekomen?

Chocolate chip cookies

De wereld, met ons erin, is een levend systeem en in een levend systeem zijn emergente processen gaande. En de crux met emergentie is dat het onomkeerbaar is. Als je de ingrediënten van chocoladekoekjes naast elkaar legt is het nog geen koekje, maar als het eenmaal gebakken is, kan je de ingrediënten niet meer uit elkaar halen. Als de smaak niet goed is, een ingrediënt teveel of te weinig is toegevoegd, kan je maar een ding doen: alles weggooien en opnieuw beginnen!  

Ook iets wat lastig te verteren is, blijkt uit een vraag in de zaal; je kunt toch nog wel iets met die combinatie? Je kunt de koekjes toch fijnstampen, er zout bijdoen en ze als bodem voor een cheese cake gebruiken? ‘Nee,’ is het antwoord, ‘dat kan niet.’ En de zaal is alweer een illusie armer. Verandering van binnen uit gaat niet, stelt Margaret. Ze kondigde bij aanvang al aan dat het een deprimerende ochtend zou worden.

Levende systemen worden niet beter in de betekenis van vooruitgang. Ze zijn cyclisch. Er verandert niet iets op fundamentele wijze. Ze noemt dat het idee van de progress trap. Wheatley gelooft dan ook echt niet in wereldverbeteraars die met behulp van technologie de grote maatschappelijke vraagstukken op willen lossen. En er is nog iets, de patronen die ontstaan hebben invloed op de elementen waaruit het systeem is opgebouwd. Op ons dus. Zo hebben we last van ‘downward causation’ en is Wheatley zelf bijvoorbeeld niet meer tevreden met een 15 jaar-oude jas die nog goed is. Je kunt dus ook hier je hoop opgeven: met te focussen op 1 element bereik je in termen van verandering niet meer.

Warriors en hun Islands of Sanity

Maar wat dan wel? Op de bank onder een dekentje niets doen? Nee, zeker niet. Haar definitie van hoop is wat ik een ondernemende definitie zou noemen. Ze stelt namelijk dat hoop niet hetzelfde is als optimisme, evenmin de overtuiging dat het goed af zal lopen, maar het is wel de zekerheid dat iets zinvol is ongeacht de afloop, het resultaat. Je moet dus een standpunt innemen. Je moet weten wat voor jou de moeite waard is om ervoor in actie te komen. En daar komt haar warrior, krijger, in beeld. De moed opbrengen om je werk te blijven doen, voor dat wat er voor jou op het spel staat. Een krijger zijn, vraagt oefening, moed en toewijding.

“Warriors have unshakable confidence that people can be kinder gentler and wiser than our current society tells us we are. They create an atmosphere of compassion confidence, caring and cheerfulness by being fully present for others. Warriors commit to not adding to fear and aggression. They  create a good human community wherever they  are, with whatever they have, with the people who are here with them.”

Oefening baart kunst, bijvoorbeeld om uit je normale patroon te blijven als je als warrior geconfronteerd wordt met iets dat je boos maakt. “Maar dat is nu juist vaak de noodzakelijke spirit die nodig is om een warrior te worden,” merkt een van de deelnemers fijntjes op. Wheatley’s warriors en tal van anderen die zichzelf niet zo noemen, richten hun energie op de lokale systemen, daar waar ze hun invloed hebben, daar waar hun bondgenoten zich bevinden.

Daar creëren ze hun ‘Island of Sanity’; een zone waar mensen kunnen bijdragen aan wat er voor hen toe doet en wat er binnen hun mogelijkheden ligt. Zelfs wanneer de omstandigheden slecht lijken, kan er dan veel vreugde ontstaan, juist door de samenwerkingen met andere mensen.

Kolkende rivier

Wheatley besluit haar betoog aan de hand van een les over ‘de kolkende rivier’, van de Hopi, een indianenvolk uit het noordoosten van Arizona (VS). Je bent niet veilig op de kant, je kunt maar een ding doen: midden in de rivier gaan staan. Op die plek kies je wie je wilt zijn in deze wereld en vanaf die plek stap je in, in de overtuiging dat wat je doet zinvol is, ongeacht de uitkomst. Daar moet je je sarcasme laten varen, maar kan humor een belangrijke bondgenoot zijn.

Smaakt ons systeemfestival naar meer?