Mail ons

Overzicht

Shakespeare en Leiderschap: Macbeth

Blogpost 14 Jun 2012

In 2012 organiseerden we de studieweek ‘Henry V en leiderschap; inspireren onder moeilijke omstandigheden’. Jaap van Muijen, rector van Sioo, voelde meteen aan hoe actueel de leiderschapsthema’s in Shakespeare’s Henry V zijn. Daarnaast vormen ze een prachtige metafoor om het eigen leiderschap te onderzoeken. 

In deze blogpost wil ik mijn enthousiasme en kijk op Shakespeare’s karakters als Henry V, Macbeth, King Lear en Hamlet delen. Als je Macbeth zegt, zeg je ook Lady Macbeth. Hoe groot was haar invloed en wat waren haar motieven? Vrouwen in top posities die als “Lady Macbeth” worden weggezet, hebben nog steeds een harde dobber aan deze stereotypering. (Zie: Hillary Clinton als the Lady Macbeth of Little Rock en Condaliza Rice als the White House’s Lady Macbeth.)

Maar eerst Macbeth zelf, een Schotse edelman en oorlogsheld op weg naar huis met zijn vriend Banquo. Hem gun je vooral rust na alle doorstane gruwel. Tijd voor herstel.

Valkuil

Voor veel krachtige leiders die een deadline hebben gehaald, blijkt het moeilijk afkicken en is de verleiding om, ondanks alle vermoeidheid, toch een nieuwe klus te pakken groot. Dat is precies wat er gebeurt.

De verleiding komt in de vorm van een voorspelling door drie heksen: “hail Macbeth that shalt be king hereafter!” Vervolgens is Banquo ook benieuwd naar zijn toekomst en vraagt de heksen:

“If you can look into the seeds of time,

And say which grain will grow, and which will not,

Speak then to me, who neither beg nor fear

Your favours nor your hate.

Het verlangen om de toekomst te willen kennen is van alle tijden. Van leiders verwachten we dat ze zicht hebben (een visie) op de toekomst, om een onderstroom van onzekerheid en angst behapbaar te maken, om richting en zin te ervaren.

Leiders zijn op hun beurt ook op zoek naar inspiratie, houvast en kennis, maar hoe interpreteren ze die? En wie maken ze deelgenoot van hun twijfels en verlangens?

Macht

Macbeth neemt geen tijd voor herstel van ritme. Alles blijft tegennatuurlijk: “fair is foul and foul is fair”. Hij ontwikkelt zich al snel tot een op macht beluste tiran. Niet meer van deze tijd denk je dan, maar helaas, naast tirannieke leiders zoals Sadam Hoessein en Gaddafi duiken ook in bedrijfsleven en overheid regelmatig leiders op waarvan je dacht dat ze alleen in een slecht B-films voorkwamen. Voor de omgeving rest de vraag: hoe om te gaan met een dergelijke baas, hoe zet je een tiran af?

In de regie van Johan Simons, komen deze vragen niet aan de orde. Zijn Macbeth is vanaf het begin een getraumatiseerde oorlogsveteraan die de overgang naar de gewone maatschappij niet meer kan maken. Macbeth is al over de grens van zijn eigen menselijkheid geduwd. Hij heeft de voorspelling van de heksen of de aanmoediging van zijn vrouw nauwelijks nodig om door te gaan met doden. Deze Macbeth is zowel dader, als slachtoffer van wat losgemaakte duistere krachten teweeg brengen. Lady Macbeth kan zijn moordlust niet aan. Het natuurlijk evenwicht is volkomen zoek en wordt ook niet hersteld. Als Macbeth eenmaal is gevallen, staat in de regie van Simons een vergelijkbaar personage (Malcolm) klaar om het over te nemen. Kijk hier voor een recensie.

In augustus speelt King Lear, onder regie van Jaap Spijkers. In tegenstelling tot Macbeth wil het karakter Lear zijn macht en verantwoordelijkheden juist kwijt. Daarover meer in een volgende blogpost

Leiderschap onder moeilijke omstandigheden is van alle tijden. Organisaties hebben behoefte aan leiders die de status-quo voortdurend uitdagen, met aandacht voor de organisatie, de mensen erin en de maatschappij eromheen. Maar dergelijk leiderschap vereist eerst een grondige zelfreflectie. Welk type leider ben je? Wat zijn je sterktes en zwaktes? Hoe kun je jouw leiderschap aanpassen?

Ontdek Sioo’s nieuwe Summerschool leiderschap!

In 2012 organiseerden we de studieweek ‘Henry V en leiderschap; inspireren onder moeilijke omstandigheden’. Jaap van Muijen, rector van Sioo, voelde meteen aan hoe actueel de leiderschapsthema’s in Shakespeare’s Henry V zijn. Daarnaast vormen ze een prachtige metafoor om het eigen leiderschap te onderzoeken. 

In deze blogpost wil ik mijn enthousiasme en kijk op Shakespeare’s karakters als Henry V, Macbeth, King Lear en Hamlet delen. Als je Macbeth zegt, zeg je ook Lady Macbeth. Hoe groot was haar invloed en wat waren haar motieven? Vrouwen in top posities die als “Lady Macbeth” worden weggezet, hebben nog steeds een harde dobber aan deze stereotypering. (Zie: Hillary Clinton als the Lady Macbeth of Little Rock en Condaliza Rice als the White House’s Lady Macbeth.)

Maar eerst Macbeth zelf, een Schotse edelman en oorlogsheld op weg naar huis met zijn vriend Banquo. Hem gun je vooral rust na alle doorstane gruwel. Tijd voor herstel.

Valkuil

Voor veel krachtige leiders die een deadline hebben gehaald, blijkt het moeilijk afkicken en is de verleiding om, ondanks alle vermoeidheid, toch een nieuwe klus te pakken groot. Dat is precies wat er gebeurt.

De verleiding komt in de vorm van een voorspelling door drie heksen: “hail Macbeth that shalt be king hereafter!” Vervolgens is Banquo ook benieuwd naar zijn toekomst en vraagt de heksen:

“If you can look into the seeds of time,

And say which grain will grow, and which will not,

Speak then to me, who neither beg nor fear

Your favours nor your hate.

Het verlangen om de toekomst te willen kennen is van alle tijden. Van leiders verwachten we dat ze zicht hebben (een visie) op de toekomst, om een onderstroom van onzekerheid en angst behapbaar te maken, om richting en zin te ervaren.

Leiders zijn op hun beurt ook op zoek naar inspiratie, houvast en kennis, maar hoe interpreteren ze die? En wie maken ze deelgenoot van hun twijfels en verlangens?

Macht

Macbeth neemt geen tijd voor herstel van ritme. Alles blijft tegennatuurlijk: “fair is foul and foul is fair”. Hij ontwikkelt zich al snel tot een op macht beluste tiran. Niet meer van deze tijd denk je dan, maar helaas, naast tirannieke leiders zoals Sadam Hoessein en Gaddafi duiken ook in bedrijfsleven en overheid regelmatig leiders op waarvan je dacht dat ze alleen in een slecht B-films voorkwamen. Voor de omgeving rest de vraag: hoe om te gaan met een dergelijke baas, hoe zet je een tiran af?

In de regie van Johan Simons, komen deze vragen niet aan de orde. Zijn Macbeth is vanaf het begin een getraumatiseerde oorlogsveteraan die de overgang naar de gewone maatschappij niet meer kan maken. Macbeth is al over de grens van zijn eigen menselijkheid geduwd. Hij heeft de voorspelling van de heksen of de aanmoediging van zijn vrouw nauwelijks nodig om door te gaan met doden. Deze Macbeth is zowel dader, als slachtoffer van wat losgemaakte duistere krachten teweeg brengen. Lady Macbeth kan zijn moordlust niet aan. Het natuurlijk evenwicht is volkomen zoek en wordt ook niet hersteld. Als Macbeth eenmaal is gevallen, staat in de regie van Simons een vergelijkbaar personage (Malcolm) klaar om het over te nemen. Kijk hier voor een recensie.

In augustus speelt King Lear, onder regie van Jaap Spijkers. In tegenstelling tot Macbeth wil het karakter Lear zijn macht en verantwoordelijkheden juist kwijt. Daarover meer in een volgende blogpost

Leiderschap onder moeilijke omstandigheden is van alle tijden. Organisaties hebben behoefte aan leiders die de status-quo voortdurend uitdagen, met aandacht voor de organisatie, de mensen erin en de maatschappij eromheen. Maar dergelijk leiderschap vereist eerst een grondige zelfreflectie. Welk type leider ben je? Wat zijn je sterktes en zwaktes? Hoe kun je jouw leiderschap aanpassen?

Ontdek Sioo’s nieuwe Summerschool leiderschap!