Mail ons

Overzicht

Sioo's boekenplank: Leren Veranderen

Blogpost 21 Aug 2019

Wat begon als een rubriek op LinkedIn, waarin Sioo’s interne medewerkers hun boekentips deelden, is nu uitgegroeid tot een blogrubriek met onze externe medewerkers: Sioo’s boekenplank. De vele nieuwe boeken die in ons netwerk tot stand komen, krijgen hier hun verdiende podium. Het boek dat we deze maand op de plank leggen, is (de derde druk van) ‘Leren Veranderen’ van Hans Vermaak en Léon De Caluwé.

Het boek ‘Leren Veranderen’ is met 150.000 verkochte exemplaren ruimschoots bekend in Nederland, maar ook daarbuiten. De eerste editie werd twintig jaar geleden gelanceerd en heeft sindsdien veel invloed gehad op ons veranderkundige denken en doen. Nu is het boek aan zijn derde druk toe, waarin de inzichten die in de loop der jaren zijn aangescherpt, verder worden ontwikkeld. “Maar de fundamenten van het boek zijn nog steeds dezelfde,” aldus auteur Hans Vermaak. “We stelden ons toen en ook nu de vraag: Waar zouden we het als vakgenoten met elkaar over eens kunnen zijn over wat je bij veranderen moet doen en hoe? ‘Meervoudig denken en ambachtelijk doen’ – dat was in 1999 de basis en dat is nog steeds zo.”  

Kleurendenken

Bij meervoudig veranderen hoort het kleurendenken. Elke manier van denken kreeg een eigen kleur en werd uitgewerkt in tientallen kenmerken: elke kleur een wereld op zich. Wel merkten Hans en Léon in de eerste jaren dat ook zij hun meervoudig kijken konden verbeteren. “We zagen bijvoorbeeld in dat we de eerste vijf jaren bepaalde kleuren minder mooi hadden gemaakt, omdat die vanuit onze eigen voorkeuren niet zo boeiend leken. Dat werd in de tweede druk in 2006 bijgesteld. Die tweede editie was dus een stevig verbeterde versie van wat we in de eerste editie eigenlijk bedoelden.” Dat gold ook voor sommige ambachtelijke delen: zo hadden we gemerkt dat er meer tekst en uitleg nodig was over hoe je onderliggende patronen ontdekt bij een diagnose.

“We stelden ons toen en ook nu de vraag: Waar zouden we het als vakgenoten met elkaar over eens kunnen zijn over wat je bij veranderen moet doen en hoe?”

De derde druk blijft gebaseerd op dezelfde fundamenten, maar is wel heel vernieuwend qua vormgeving: behalve een boek en een app is er nu ook een complete kennissite. “Dankzij de kennissite biedt deze derde druk veel meer handig te raadplegen materialen, waarmee mensen echt aan de slag kunnen. Want kennen is nog niet kunnen: daar helpen oefeningen, cases, tools bij die niet in het handboek zaten. Ook krijg je met een kleurenapp inzicht in hoe jij over de dingen denkt, wat je helpt om je eenzijdige blik te verruimen.” Want om verandering succesvol te kunnen bewerkstelligen, moet je meervoudig kijken naar processen en ontwerpen. “Mede omdat de contrasten tussen die verschillende benaderingen in de loop der jaren alleen maar belangrijker en groter zijn geworden, wordt het steeds waardevoller om ze te combineren.”  

Veelkoppig monster

Hans en inmiddels overleden medeauteur Léon De Caluwé hebben in de twintig jaar tussen de eerste en de derde druk uiteraard zelf hun kennis en kunde rond verandering verder uitgebreid. “Veranderkunde is zoals een veelkoppig monster: je hebt er van alles bij nodig van psychologie tot politiek, van structuurdenken tot didactiek, dus je sprokkelt je bagage bij elkaar.”

Hans houdt zijn vakkennis al 30 jaar up-to-date op vier manieren die elkaar mooi aanvullen. “Ten eerste door in de praktijk zelf met veranderingen bezig te zijn: al doende te leren en te reflecteren. Daarnaast heb ik ook altijd onderzoek gedaan, waarbij je de dingen professioneel in twijfel trekt: zit het wel zoals we denken of speelt er nog iets anders? Over de bevindingen in het onderzoek ga ik dan schrijven, waardoor ik taal en verhaal heb die ik met anderen kan delen. En dat gebeurt dan weer door lesgeven, zoals bij Sioo, waar ik onder andere tien jaar de tweejarige opleiding aan adviseurs mee verzorgde. Daarbij merk ik ook de gaten in mijn verhalen.”  

“Veranderkunde is zoals een veelkoppig monster: je hebt er van alles bij nodig van psychologie tot politiek, van structuurdenken tot didactiek, dus je sprokkelt je bagage bij elkaar.”

Ook het kleurendenken is zo gebouwd. “We voelden een spanning tussen theorie en praktijk, daar bedachten we een concept voor, dat gingen we testen in de praktijk en wetenschappelijk onderbouwen, en delen met anderen. En dat krijgt dan een eigen leven, als je geluk hebt.” Ook Léon heeft wetenschap en praktijk altijd verbonden door talloze publicaties. “Hij zag het schrijven van ‘Leren Veranderen’ als onze gemeenschappelijke, belangrijkste bijdrage aan de theorieontwikkeling van het vak veranderkunde. Ik ben blij dat we de laatste jaren nog extra konden samenwerken aan de wetenschappelijke onderbouwing en aan het steeds beter begrijpen van de complexiteit.” Na zijn pensioen deed Léon bewust een stapje terug, om Hans het stokje te laten overnemen.

Creatief proces

Ook het lezen van vakliteratuur is voor Hans een uitstekende manier om bij te blijven. “De godfathers van verandering 20 jaar geleden waren voor mij Karl Weick en Jay Forrester en die blijven me boeien,” vertelt Hans. Weick over hoe we samen betekenis geven aan de wereld en Forrester over causale patronen achter hardnekkig succes of falen. “Recenter werk van wetenschappers zoals Smith & Lewis over paradoxen vind ik ook inspirerend, al missen ze praktijk. Boeken zoals ‘Woorden wisselen’ van Mark van Twist en ‘Werken in het wit’ van Mieke Moor hebben wel een combinatie van beschouwing en dagelijkse praktijk.” Hans beschouwt lezen als een net zo creatief proces als schrijven. “Een lezer kan er hele andere dingen uithalen dan de auteur erin stopte. Je hebt ergens een vraagstuk of fascinatie en dan ga je bij verschillende auteurs kijken wat de invalshoeken en inzichten zijn, om te proberen tot een antwoord te komen.”

“Verandering ontstaat niet door één grote boot die je een bepaalde kant opstuurt, maar uit een vloot van een paar honderd initiatieven die lokaal vorm krijgen.”

Met de derde druk van ‘Leren Veranderen’, twintig jaar na de eerste druk, kunnen we goed terugblikken op de evolutie van bijvoorbeeld het adviesvak. “Twintig jaar geleden was verandering vooral een vak van externe adviseurs. Godzijdank begon dat tien tot vijftien jaar geleden te verschuiven naar interne adviseurs, omdat organisaties merkten dat lastige veranderingen jaren in beslag kunnen nemen. Organisaties snappen nu ook beter dat als je bijvoorbeeld een culturele verandering wil doorvoeren, je dat niet voor elkaar krijgt met een beleidsstatement en een trainingsprogramma. Al dat zendgedrag zet mensen niet aan tot onderzoek, ontdekken waardoor je doet zoals je doet en aanleren hoe het anders kan. Dat betekent dat medewerkers, met elkaar, in hun eigen omgeving onderzoekend moeten leren en werken.”

Veranderen wordt daarmee steeds meer van iedereen. “Dat is maar goed ook. Steeds vaker zeg ik dat echte verandering niet ontstaat door één grote boot die je een bepaalde kant opstuurt, maar wel uit een vloot van een paar honderd initiatieven die lokaal vorm krijgen.” Op 13 september wordt Leren Veranderen inclusief app en kennissite gelanceerd tijdens de masterclass van Hans Vermaak. Het is een unieke kans om hem aan het woord te horen over veranderkundige fundamenten en jezelf eraan te toetsen.

Wat begon als een rubriek op LinkedIn, waarin Sioo’s interne medewerkers hun boekentips deelden, is nu uitgegroeid tot een blogrubriek met onze externe medewerkers: Sioo’s boekenplank. De vele nieuwe boeken die in ons netwerk tot stand komen, krijgen hier hun verdiende podium. Het boek dat we deze maand op de plank leggen, is (de derde druk van) ‘Leren Veranderen’ van Hans Vermaak en Léon De Caluwé.

Het boek ‘Leren Veranderen’ is met 150.000 verkochte exemplaren ruimschoots bekend in Nederland, maar ook daarbuiten. De eerste editie werd twintig jaar geleden gelanceerd en heeft sindsdien veel invloed gehad op ons veranderkundige denken en doen. Nu is het boek aan zijn derde druk toe, waarin de inzichten die in de loop der jaren zijn aangescherpt, verder worden ontwikkeld. “Maar de fundamenten van het boek zijn nog steeds dezelfde,” aldus auteur Hans Vermaak. “We stelden ons toen en ook nu de vraag: Waar zouden we het als vakgenoten met elkaar over eens kunnen zijn over wat je bij veranderen moet doen en hoe? ‘Meervoudig denken en ambachtelijk doen’ – dat was in 1999 de basis en dat is nog steeds zo.”  

Kleurendenken

Bij meervoudig veranderen hoort het kleurendenken. Elke manier van denken kreeg een eigen kleur en werd uitgewerkt in tientallen kenmerken: elke kleur een wereld op zich. Wel merkten Hans en Léon in de eerste jaren dat ook zij hun meervoudig kijken konden verbeteren. “We zagen bijvoorbeeld in dat we de eerste vijf jaren bepaalde kleuren minder mooi hadden gemaakt, omdat die vanuit onze eigen voorkeuren niet zo boeiend leken. Dat werd in de tweede druk in 2006 bijgesteld. Die tweede editie was dus een stevig verbeterde versie van wat we in de eerste editie eigenlijk bedoelden.” Dat gold ook voor sommige ambachtelijke delen: zo hadden we gemerkt dat er meer tekst en uitleg nodig was over hoe je onderliggende patronen ontdekt bij een diagnose.

“We stelden ons toen en ook nu de vraag: Waar zouden we het als vakgenoten met elkaar over eens kunnen zijn over wat je bij veranderen moet doen en hoe?”

De derde druk blijft gebaseerd op dezelfde fundamenten, maar is wel heel vernieuwend qua vormgeving: behalve een boek en een app is er nu ook een complete kennissite. “Dankzij de kennissite biedt deze derde druk veel meer handig te raadplegen materialen, waarmee mensen echt aan de slag kunnen. Want kennen is nog niet kunnen: daar helpen oefeningen, cases, tools bij die niet in het handboek zaten. Ook krijg je met een kleurenapp inzicht in hoe jij over de dingen denkt, wat je helpt om je eenzijdige blik te verruimen.” Want om verandering succesvol te kunnen bewerkstelligen, moet je meervoudig kijken naar processen en ontwerpen. “Mede omdat de contrasten tussen die verschillende benaderingen in de loop der jaren alleen maar belangrijker en groter zijn geworden, wordt het steeds waardevoller om ze te combineren.”  

Veelkoppig monster

Hans en inmiddels overleden medeauteur Léon De Caluwé hebben in de twintig jaar tussen de eerste en de derde druk uiteraard zelf hun kennis en kunde rond verandering verder uitgebreid. “Veranderkunde is zoals een veelkoppig monster: je hebt er van alles bij nodig van psychologie tot politiek, van structuurdenken tot didactiek, dus je sprokkelt je bagage bij elkaar.”

Hans houdt zijn vakkennis al 30 jaar up-to-date op vier manieren die elkaar mooi aanvullen. “Ten eerste door in de praktijk zelf met veranderingen bezig te zijn: al doende te leren en te reflecteren. Daarnaast heb ik ook altijd onderzoek gedaan, waarbij je de dingen professioneel in twijfel trekt: zit het wel zoals we denken of speelt er nog iets anders? Over de bevindingen in het onderzoek ga ik dan schrijven, waardoor ik taal en verhaal heb die ik met anderen kan delen. En dat gebeurt dan weer door lesgeven, zoals bij Sioo, waar ik onder andere tien jaar de tweejarige opleiding aan adviseurs mee verzorgde. Daarbij merk ik ook de gaten in mijn verhalen.”  

“Veranderkunde is zoals een veelkoppig monster: je hebt er van alles bij nodig van psychologie tot politiek, van structuurdenken tot didactiek, dus je sprokkelt je bagage bij elkaar.”

Ook het kleurendenken is zo gebouwd. “We voelden een spanning tussen theorie en praktijk, daar bedachten we een concept voor, dat gingen we testen in de praktijk en wetenschappelijk onderbouwen, en delen met anderen. En dat krijgt dan een eigen leven, als je geluk hebt.” Ook Léon heeft wetenschap en praktijk altijd verbonden door talloze publicaties. “Hij zag het schrijven van ‘Leren Veranderen’ als onze gemeenschappelijke, belangrijkste bijdrage aan de theorieontwikkeling van het vak veranderkunde. Ik ben blij dat we de laatste jaren nog extra konden samenwerken aan de wetenschappelijke onderbouwing en aan het steeds beter begrijpen van de complexiteit.” Na zijn pensioen deed Léon bewust een stapje terug, om Hans het stokje te laten overnemen.

Creatief proces

Ook het lezen van vakliteratuur is voor Hans een uitstekende manier om bij te blijven. “De godfathers van verandering 20 jaar geleden waren voor mij Karl Weick en Jay Forrester en die blijven me boeien,” vertelt Hans. Weick over hoe we samen betekenis geven aan de wereld en Forrester over causale patronen achter hardnekkig succes of falen. “Recenter werk van wetenschappers zoals Smith & Lewis over paradoxen vind ik ook inspirerend, al missen ze praktijk. Boeken zoals ‘Woorden wisselen’ van Mark van Twist en ‘Werken in het wit’ van Mieke Moor hebben wel een combinatie van beschouwing en dagelijkse praktijk.” Hans beschouwt lezen als een net zo creatief proces als schrijven. “Een lezer kan er hele andere dingen uithalen dan de auteur erin stopte. Je hebt ergens een vraagstuk of fascinatie en dan ga je bij verschillende auteurs kijken wat de invalshoeken en inzichten zijn, om te proberen tot een antwoord te komen.”

“Verandering ontstaat niet door één grote boot die je een bepaalde kant opstuurt, maar uit een vloot van een paar honderd initiatieven die lokaal vorm krijgen.”

Met de derde druk van ‘Leren Veranderen’, twintig jaar na de eerste druk, kunnen we goed terugblikken op de evolutie van bijvoorbeeld het adviesvak. “Twintig jaar geleden was verandering vooral een vak van externe adviseurs. Godzijdank begon dat tien tot vijftien jaar geleden te verschuiven naar interne adviseurs, omdat organisaties merkten dat lastige veranderingen jaren in beslag kunnen nemen. Organisaties snappen nu ook beter dat als je bijvoorbeeld een culturele verandering wil doorvoeren, je dat niet voor elkaar krijgt met een beleidsstatement en een trainingsprogramma. Al dat zendgedrag zet mensen niet aan tot onderzoek, ontdekken waardoor je doet zoals je doet en aanleren hoe het anders kan. Dat betekent dat medewerkers, met elkaar, in hun eigen omgeving onderzoekend moeten leren en werken.”

Veranderen wordt daarmee steeds meer van iedereen. “Dat is maar goed ook. Steeds vaker zeg ik dat echte verandering niet ontstaat door één grote boot die je een bepaalde kant opstuurt, maar wel uit een vloot van een paar honderd initiatieven die lokaal vorm krijgen.” Op 13 september wordt Leren Veranderen inclusief app en kennissite gelanceerd tijdens de masterclass van Hans Vermaak. Het is een unieke kans om hem aan het woord te horen over veranderkundige fundamenten en jezelf eraan te toetsen.