Mail ons

Overzicht

Sioo op maat: 'Vakmanschap in Leiderschap' bij UWV

Blogpost 9 Sep 2019

Om de situatie van burgers in een snel veranderende samenleving te begrijpen en hen zo goed mogelijk te ondersteunen, hebben publieke dienstverleners steeds meer kennis en vaardigheden nodig. De kaders van waaruit gestuurd wordt, worden voor Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen dan ook steeds belangrijker. Met een nieuwe strategie 2018-2022, Vertrouwen in vakmanschap, schetst UWV de eisen die de steeds complexer wordende samenleving aan de organisatie stelt.

Lag in de afgelopen jaren de leiderschapsfocus op resultaatsturing en controle enerzijds en aandacht voor de relatie anderzijds; in de komende jaren winnen aandacht voor de context en inhoudelijk vakmanschap aan belang. Dat vraagt diepgaand inzicht van context en inhoud bij managers, zodat zij met begrip voor de complexiteit waar medewerkers mee te maken hebben ruimte kunnen geven om de juiste aanpak te kiezen.

Vanuit eigen leerbehoeften

Tania Mulder, Landelijk Manager Ziektewet bij UWV, is een van die managers bij UWV. “Ik maak deel uit van een club managers binnen UWV die zelf op zoek gaat naar initiatieven op vlak van leiderschapsontwikkeling. We wilden onszelf ontwikkelen in lijn met de strategische uitdagingen van UWV. Daarvoor hebben we al verschillende initiatieven georganiseerd. Dat kon in de vorm van een voorstelling, maar ook een discussiemiddag. In het kader van de nieuwe strategie dachten we: hoe kunnen we nu een interventie bedenken die wat duurzamer is en waarmee we aandacht geven aan het concept dat management een vak is dat via een sociaal proces verder ontwikkeld kan worden? Zo kwamen we tot het idee van een leiderschapsprogramma dat geen klassiek leiderschapsprogramma mocht zijn.”

De groep managers nodigde zelf een aantal mogelijke leveranciers uit. Sioo en de NSOB werden geselecteerd, bedachten een traject bestaande uit werkplaatsen en namen samen de handschoen op. Tania verklaart: “We kozen voor het voorstel van Sioo en de NSOB omdat het twee instituten zijn die onze wereld kennen, voldoende inhoud hebben en ons verrijken op een sociaal lerende manier om de inhoud ook werkend te krijgen. Daarnaast vonden ze het leuk om samen op maat van onze uitdagingen iets nieuws te ontwikkelen en hadden ze meteen goede ideeën.” Hiermee was het traject ‘Vakmanschap in Leiderschap’ geboren; een titel die enerzijds verwijst naar het streven van UWV om vakmanschap te stimuleren en anderzijds naar de visie dat ook leiderschap een vak is.

Toch zien we dit niet vaak: een opdracht vanuit deelnemers zelf in plaats van de HR- of inkoopafdeling. Tania: “Wij hebben onze leerbehoefte zelf geformuleerd. Natuurlijk hadden Inkoop en HR wel randvoorwaarden en processtappen, maar we hebben zoveel mogelijk zelf ‘afgebakend onderzoekend’ gekeken wat ons past.” Rik Meijering, Manager Performence Development, was mede-initiatiefnemer en op die manier vanuit HR betrokken. Rik Meijering: “Mijn rol was die van aanjager, facilitator en verbinder tussen beleid en uitvoering. Onze managers zijn ‘vakvolwassen’ en zijn prima in staat om zelf hun ontwikkeling vorm te geven. Ik geloof niet in “wasstraatachtige” programma’s die door stafmensen worden opgelegd.”

Tijd voor actieonderzoek

Leike van Oss was een van de docenten waar de initiatiefnemers graag mee aan de slag wilden. Leike: “Deze deelnemers wilden zelf aan de slag met een programma dat paste bij de uitdagingen waar ze voor stonden en waren duidelijk in dat het geen standaard leiderschapsprogramma moest zijn. Ze wilden dat hun ontwikkeling en de implementatie van de nieuwe strategie hand in hand zouden gaan. Ze vonden  dat ze hun eigen leiderschap centraal moesten zetten, omdat dat een belangrijke hefboom is voor de ontwikkeling van de organisatie. In de werkplaats hebben we actieonderzoek en werken aan organisatieontwikkeling in je eigen werkpraktijk steeds centraal gezet. Door steeds handelend en onderzoekend invulling te geven aan het eigen werk, draagt iedere leider bij aan de strategische ambitie van de organisatie.”

Het werken aan het eigen leiderschap in de vorm van actieonderzoek bleek best een uitdaging te zijn. De eerste groep was bepalend voor de invulling van het werkplaatsprogramma. Tania: “Het actieonderzoek is niet voor iedereen zo vanzelfsprekend. Je neemt de kennis van docenten op om je eigen onderzoek in de praktijk te doen en die ervaringen mee te nemen naar werkplaatssessies. Daar kun je opnieuw niet ‘gaan luisteren’, maar krijg je echte ‘doordenkvragen’ voorgeschoteld.”

De eerste groep heeft 7 werkplaatssessies gehad, beginnend met een ‘ontregelende’ driedaagse waarin de deelnemers de omgeving van UWV en de strategische uitdaging die dat met zich meebrengt, werd verkend. In die dagen onderzochten ze waar ze de komende maanden aan wilden werken. Leike: “In de  vier sessies die daarop volgden, was steeds een docent betrokken die paste bij hun vraagstukken en die hielp om nieuwe ‘actieonderzoekende’ stappen voor de praktijk te vinden. De daaropvolgende sessies werd nog gerichter ingevuld op basis van het eigen actieonderzoek en thema’s die zij verder wilden verkennen. De groep koos vervolgens voor een eindmanifestatie waarin ze zichtbaar maakten wat ze meenamen uit de werkplaatsen. Ze hebben ervoor gekozen om een groep genodigden te laten ervaren wat een werkplaats is.”

Engageren, doorbreken en reflecteren

Op dit moment hebben twee groepen het programma gevolgd en binnenkort start een volgende groep. Leike: “We onderzoeken daarnaast of de werkplaats ook een fysieke plek kan zijn binnen het UWV-kantoor. Op die manier kunnen (oud-)deelnemers actief blijven en daar mensen uit de organisatie bij betrekken.” Het idee is dat deelnemers van de verschillende groepen zelf mensen attent maken op de werkplaats. Tania: “Een van onze terugkerende uitdagingen is het doorbreken van patronen. We zien het in dit traject terugkomen en moeten soms wel echt trekken aan de anderen. Er wordt door deze ‘vrije manier van leren’ veel van je gevraagd. Het is verwarrend en je moet het helemaal aangaan, maar veel deelnemers zijn heel positief over deze leerkans. Het zorgt voor meer inzicht en ruimte. We hebben echt de buitenwereld naar binnen gehaald. Dat is belangrijk, door politiek-bestuurlijke ontwikkelingen in de buitenwereld moeten wij vrijer kunnen bewegen in ons vakmanschap.”

Een leerzaam traject dus, zowel in de inhoud als in de organisatie. Ook persoonlijk doet Tania weer nieuwe inzichten op. “Als je je eigen rol gaat onderzoeken, zet je dat stevig aan het denken. Ik had een redelijk beeld van hoe ik in elkaar zit, maar dacht toch vaak ‘oh ja, dat doe ik’. Het valt me op dat ik autonoom werk en dat dit op gespannen voet staat met de werking van UWV, dat zag ik in verschillende werkvormen terug.” Ook bij anderen wil Tania een bepaalde beweging in gang zetten. “Als ik aan het eind van de rit zie dat een aantal managers het anders doet en we bijdragen aan een groter reflectief vermogen binnen UWV, dan is het voor mij geslaagd.” Rik schat die ambitie alvast positief in. “De oogst van de werkplaats bekijk ik in breed perspectief: de groep heeft iets moois neergezet, zij hebben veel geleerd en zijn het bewijs dat het anders kan.”

Benieuwd hoe het anders kan in jouw team of organisatie? 

Om de situatie van burgers in een snel veranderende samenleving te begrijpen en hen zo goed mogelijk te ondersteunen, hebben publieke dienstverleners steeds meer kennis en vaardigheden nodig. De kaders van waaruit gestuurd wordt, worden voor Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen dan ook steeds belangrijker. Met een nieuwe strategie 2018-2022, Vertrouwen in vakmanschap, schetst UWV de eisen die de steeds complexer wordende samenleving aan de organisatie stelt.

Lag in de afgelopen jaren de leiderschapsfocus op resultaatsturing en controle enerzijds en aandacht voor de relatie anderzijds; in de komende jaren winnen aandacht voor de context en inhoudelijk vakmanschap aan belang. Dat vraagt diepgaand inzicht van context en inhoud bij managers, zodat zij met begrip voor de complexiteit waar medewerkers mee te maken hebben ruimte kunnen geven om de juiste aanpak te kiezen.

Vanuit eigen leerbehoeften

Tania Mulder, Landelijk Manager Ziektewet bij UWV, is een van die managers bij UWV. “Ik maak deel uit van een club managers binnen UWV die zelf op zoek gaat naar initiatieven op vlak van leiderschapsontwikkeling. We wilden onszelf ontwikkelen in lijn met de strategische uitdagingen van UWV. Daarvoor hebben we al verschillende initiatieven georganiseerd. Dat kon in de vorm van een voorstelling, maar ook een discussiemiddag. In het kader van de nieuwe strategie dachten we: hoe kunnen we nu een interventie bedenken die wat duurzamer is en waarmee we aandacht geven aan het concept dat management een vak is dat via een sociaal proces verder ontwikkeld kan worden? Zo kwamen we tot het idee van een leiderschapsprogramma dat geen klassiek leiderschapsprogramma mocht zijn.”

De groep managers nodigde zelf een aantal mogelijke leveranciers uit. Sioo en de NSOB werden geselecteerd, bedachten een traject bestaande uit werkplaatsen en namen samen de handschoen op. Tania verklaart: “We kozen voor het voorstel van Sioo en de NSOB omdat het twee instituten zijn die onze wereld kennen, voldoende inhoud hebben en ons verrijken op een sociaal lerende manier om de inhoud ook werkend te krijgen. Daarnaast vonden ze het leuk om samen op maat van onze uitdagingen iets nieuws te ontwikkelen en hadden ze meteen goede ideeën.” Hiermee was het traject ‘Vakmanschap in Leiderschap’ geboren; een titel die enerzijds verwijst naar het streven van UWV om vakmanschap te stimuleren en anderzijds naar de visie dat ook leiderschap een vak is.

Toch zien we dit niet vaak: een opdracht vanuit deelnemers zelf in plaats van de HR- of inkoopafdeling. Tania: “Wij hebben onze leerbehoefte zelf geformuleerd. Natuurlijk hadden Inkoop en HR wel randvoorwaarden en processtappen, maar we hebben zoveel mogelijk zelf ‘afgebakend onderzoekend’ gekeken wat ons past.” Rik Meijering, Manager Performence Development, was mede-initiatiefnemer en op die manier vanuit HR betrokken. Rik Meijering: “Mijn rol was die van aanjager, facilitator en verbinder tussen beleid en uitvoering. Onze managers zijn ‘vakvolwassen’ en zijn prima in staat om zelf hun ontwikkeling vorm te geven. Ik geloof niet in “wasstraatachtige” programma’s die door stafmensen worden opgelegd.”

Tijd voor actieonderzoek

Leike van Oss was een van de docenten waar de initiatiefnemers graag mee aan de slag wilden. Leike: “Deze deelnemers wilden zelf aan de slag met een programma dat paste bij de uitdagingen waar ze voor stonden en waren duidelijk in dat het geen standaard leiderschapsprogramma moest zijn. Ze wilden dat hun ontwikkeling en de implementatie van de nieuwe strategie hand in hand zouden gaan. Ze vonden  dat ze hun eigen leiderschap centraal moesten zetten, omdat dat een belangrijke hefboom is voor de ontwikkeling van de organisatie. In de werkplaats hebben we actieonderzoek en werken aan organisatieontwikkeling in je eigen werkpraktijk steeds centraal gezet. Door steeds handelend en onderzoekend invulling te geven aan het eigen werk, draagt iedere leider bij aan de strategische ambitie van de organisatie.”

Het werken aan het eigen leiderschap in de vorm van actieonderzoek bleek best een uitdaging te zijn. De eerste groep was bepalend voor de invulling van het werkplaatsprogramma. Tania: “Het actieonderzoek is niet voor iedereen zo vanzelfsprekend. Je neemt de kennis van docenten op om je eigen onderzoek in de praktijk te doen en die ervaringen mee te nemen naar werkplaatssessies. Daar kun je opnieuw niet ‘gaan luisteren’, maar krijg je echte ‘doordenkvragen’ voorgeschoteld.”

De eerste groep heeft 7 werkplaatssessies gehad, beginnend met een ‘ontregelende’ driedaagse waarin de deelnemers de omgeving van UWV en de strategische uitdaging die dat met zich meebrengt, werd verkend. In die dagen onderzochten ze waar ze de komende maanden aan wilden werken. Leike: “In de  vier sessies die daarop volgden, was steeds een docent betrokken die paste bij hun vraagstukken en die hielp om nieuwe ‘actieonderzoekende’ stappen voor de praktijk te vinden. De daaropvolgende sessies werd nog gerichter ingevuld op basis van het eigen actieonderzoek en thema’s die zij verder wilden verkennen. De groep koos vervolgens voor een eindmanifestatie waarin ze zichtbaar maakten wat ze meenamen uit de werkplaatsen. Ze hebben ervoor gekozen om een groep genodigden te laten ervaren wat een werkplaats is.”

Engageren, doorbreken en reflecteren

Op dit moment hebben twee groepen het programma gevolgd en binnenkort start een volgende groep. Leike: “We onderzoeken daarnaast of de werkplaats ook een fysieke plek kan zijn binnen het UWV-kantoor. Op die manier kunnen (oud-)deelnemers actief blijven en daar mensen uit de organisatie bij betrekken.” Het idee is dat deelnemers van de verschillende groepen zelf mensen attent maken op de werkplaats. Tania: “Een van onze terugkerende uitdagingen is het doorbreken van patronen. We zien het in dit traject terugkomen en moeten soms wel echt trekken aan de anderen. Er wordt door deze ‘vrije manier van leren’ veel van je gevraagd. Het is verwarrend en je moet het helemaal aangaan, maar veel deelnemers zijn heel positief over deze leerkans. Het zorgt voor meer inzicht en ruimte. We hebben echt de buitenwereld naar binnen gehaald. Dat is belangrijk, door politiek-bestuurlijke ontwikkelingen in de buitenwereld moeten wij vrijer kunnen bewegen in ons vakmanschap.”

Een leerzaam traject dus, zowel in de inhoud als in de organisatie. Ook persoonlijk doet Tania weer nieuwe inzichten op. “Als je je eigen rol gaat onderzoeken, zet je dat stevig aan het denken. Ik had een redelijk beeld van hoe ik in elkaar zit, maar dacht toch vaak ‘oh ja, dat doe ik’. Het valt me op dat ik autonoom werk en dat dit op gespannen voet staat met de werking van UWV, dat zag ik in verschillende werkvormen terug.” Ook bij anderen wil Tania een bepaalde beweging in gang zetten. “Als ik aan het eind van de rit zie dat een aantal managers het anders doet en we bijdragen aan een groter reflectief vermogen binnen UWV, dan is het voor mij geslaagd.” Rik schat die ambitie alvast positief in. “De oogst van de werkplaats bekijk ik in breed perspectief: de groep heeft iets moois neergezet, zij hebben veel geleerd en zijn het bewijs dat het anders kan.”

Benieuwd hoe het anders kan in jouw team of organisatie?