Mail ons

Overzicht

Sioo's boekenplank: Conflict-eren

Blogpost 29 Apr 2021

Om een podium te bieden aan de vele boeken die in ons netwerk tot stand komen, werd Sioo’s boekenplank in het leven geroepen, een blogrubriek over boeken van onze docenten en kennispartners. Binnenkort verschijnt het tweede boek van veranderkundige Shirine Moerkerken, dat Conflicteren zal heten. Een inkijkje in wat we mogen verwachten.

Als veranderkundige komt Shirine al bijna 25 jaar binnen bij organisaties waar een en ander niet helemaal vlot loopt. Vaak is er dan sprake van een conflict dat moet opgelost worden. Althans, zo ziet de organisatie dat. Shirine wil het liever anders aanpakken en pleit ervoor om het conflict te behouden, maar functioneel te maken. Hoe dat werkt, probeert zij duidelijk te maken in haar boek, dat is opgezet als een roman met twee grote verhaallijnen, waarin tegelijk ook reflecties vanuit de theorie zijn opgenomen, en praktische oefeningen om te leren hoe je zelf functioneel conflict kunt hanteren. 

Verschillende vormen van conflict

Disfunctionele conflicten kunnen verschillende vormen aannemen. Een stil conflict komt, zeker in de Nederlandse samenleving, zowel in organisaties als in de politiek, heel vaak voor. Men is het eigenlijk met elkaar oneens, maar het probleem wordt niet bij naam genoemd en onder het tapijt geschoven. Men doet gewoonweg alsof het er niet is. Probleem opgelost – maar niet heus.

Een disfunctioneel conflict kan ook openlijk zijn, bijvoorbeeld omdat mensen het openlijk met elkaar oneens zijn of boos op elkaar zijn. Shirine: “Dan krijg je slaande deuren en geschreeuw. Omdat de meeste volwassenen zo welopgevoed zijn dat ze dat niet doen, kwam het tot nog toe meestal niet zo ver, we doen dan liever alsof alle neuzen in dezelfde richting staan. Door de coronacrisis zien we dat die houding wat op de achtergrond raakt en mensen meer kiezen voor harde confrontatie.”

“In zo’n disfunctioneel conflict gaan mensen zich vastzetten in hun eigen gelijk, waardoor ze niet naar elkaar toe kunnen groeien,” legt Shirine uit. “Ik ben van mening dat je dit soort conflicten niet moet wegnemen of oplossen, maar beter kunt omzetten in functionele conflicten. Het doel is dat je de spanning die ontstaat tussen de verschillende standpunten zo groot maakt dat je op zoek moet gaan naar nieuwe ideeën die je nog niet eerder had.”

Een functioneel conflict kenmerkt zich door interactie. De verschillen die je hebt in een relatie, zijn bespreekbaar. Als je het met elkaar oneens bent, maar daar over kunt praten, dan veranderen je ideeën terwijl je praat. Dit werkt ook in de sociale en relationele sfeer: als mensen elkaar niet aardig vinden, maar dat openlijk met elkaar kunnen bespreken, ontstaat er waardering voor elkaar en krijgt de relatie een andere definitie.

Drie vragen

Conflicteren reikt verschillende nieuwe manieren van kijken aan. Onder meer kun je jezelf drie vragen stellen om in iedere situatie het verschil op te zoeken. De eerste vraag die je kunt stellen is: waar zijn we het hier onuitgesproken over eens? Neem als voorbeeld een belangrijke vergadering. Soms denk je: ‘Waarom is die persoon eigenlijk uitgenodigd voor deze meeting?’, maar zelden spreek je dat uit. Een tweede vraag die je jezelf kunt stellen, is: Welk oordeel heb ik nu in mijn hoofd zitten over deze situatie en spreek ik niet uit? En de derde vraag die daarop volgt, is: Welke vraag stel ik nu niet, omdat ik weet dat dat in het gesprek spanning zal opleveren?

“Als je jezelf die drie vragen stelt, komt je vaak op de essentie van waar het stille conflict zit,” aldus Shirine. “Dat is meteen ook één van de oefeningen in het boek. Want meteen volgt hierop de vraag voor jezelf: Ga ik nu uitspreken wat mijn oordeel is? Ga ik de vraag die ik niet durfde te stellen, toch stellen? Ga ik uitspreken dat het lijkt alsof we het met elkaar eens zijn, maar dat het volgens mij niet zo is? Als je dát daadwerkelijk doet, creëer je een functioneel conflict.”

Bespreekbaar maken

Het vergt van degene die de knuppel in het hoenderhok gooit zeker enige moed. Externe adviseurs zijn vaak bang dat ze de opdracht verliezen, interne adviseurs hikken aan tegen het feit dat ze met diezelfde mensen later weer door een deur moeten. Managers vrezen het oordeel van de bedrijfsleiding, en de bedrijfsleiding wil niet alle werknemers tegen zich in het harnas jagen. “Iedereen heeft zijn eigen excuses om het niet te doen.”

Het gooien van die knuppel is iets wat Shirine tijdens haar interventies bij opdrachtgevers juist wél doet. “Daarbij valt mij op dat mensen vaak huiverig zijn om dit soort dingen bespreekbaar te maken. Maar als iemand het doet, blijken er altijd meer mensen te zijn die het bespreekbaar wilden maken, maar niet durfden,” stelt Shirine. “Je neemt dus inderdaad een risico, maar meestal krijg je bijval en is het minder eng dan dat alle betrokkenen dachten. Wat ik ook doe, is de situatie normaliseren, mensen duidelijk maken dat het oké is om het niet met elkaar eens te zijn of elkaar in bepaalde dingen niet te vertrouwen. En dat het ook oké is om dat te bespreken. Zo creëer je een omgeving waarin het kan. Noodzakelijke voorwaarde hierbij is dat mensen bereid zijn om zijn eigen oordelen uit te stellen om een open gesprek op gang te krijgen. Het is tevens van belang dat je een methodische precisie hanteert in hoe je dit aanpakt, en daarbij kan dit boek volgens mij van grote waarde zijn.”

Meervoudig kijken tijdens corona

Volgens Shirine is Conflicteren bij uitstek geschikt voor bestuurders en directeuren van maatschappelijke organisaties, omdat zij hun repertoire in functioneel conflict hanteren dienen te vergroten om de huidige maatschappelijke vraagstukken succesvol te kunnen aanpakken. “Het boeiende aan deze coronatijd is dat ik voorheen meestal een zware klus had aan het boven tafel krijgen van vraagstukken en conflicten, omdat het allemaal keurig verborgen werd. Nu zie je dat de coronacrisis de problemen naar boven haalt. Dus het afgelopen jaar kwamen ze als vanzelf bovendrijven, de zwaktes in een organisatie werden pijnlijk zichtbaar in de crisis. Tegelijkertijd komt het veel harder aan, omdat je niet de tijd hebt gehad eerst allerlei kussentjes neer te leggen. Conflicten zijn dus niet meer te negeren, en het hebben van tools om ermee om te gaan is dan handig,” vindt Shirine.

Conflicteren is dan ook een boek dat met veel vallen en opstaan is geschreven. Meer dan eens heeft Shirine stukken weggegooid, om opnieuw te beginnen. Ook liet ze het boek door twintig meelezers beoordelen. “Die werden soms boos toen ze het lazen. In ons vak mag je eigenlijk niet hardop zeggen dat dingen niet altijd lukken. Ik doe dat wel, en dat roept vaak emoties op. Ik laat ook zien dat je een evenwicht moet bewaren tussen het steeds weer nieuwsgierig onderzoeken wat er aan de hand is (het meervoudig kijken) en tegelijkertijd zelf onderdeel te worden van het spel, positie innemen, risico nemen en beslissingen nemen. Dat lijkt elkaar tegen te spreken, want hoe doe je dat tegelijkertijd? Sommige meelezers werden hiervan heel ongemakkelijk en vroegen zich af: wat moet ik nu, steeds opnieuw onderzoeken en meervoudig kijken of moet ik een standpunt innemen? Mijn antwoord is dan: allebei, continu, tegelijkertijd,” lacht Shirine.

Op 20 mei 2021 verschijnt het boek, met een lanceringsevenement in Utrecht dat, gezien de omstandigheden, voorzien is op verschillende scenario’s. Ondertussen kan je het boek al bestellen op www.managementboek.nl. Conflicteren zal ook op de literatuurlijst staan van de opleiding Succesvol verandering organiseren die binnenkort weer van start gaat.

Wil je gericht met Shirine’s expertise aan de slag? Haar eigen ‘Leertraject interveniëren met Passie en Precisie’ gaat op 20 september weer van start.

Ontdek het programma

Om een podium te bieden aan de vele boeken die in ons netwerk tot stand komen, werd Sioo’s boekenplank in het leven geroepen, een blogrubriek over boeken van onze docenten en kennispartners. Binnenkort verschijnt het tweede boek van veranderkundige Shirine Moerkerken, dat Conflicteren zal heten. Een inkijkje in wat we mogen verwachten.

Als veranderkundige komt Shirine al bijna 25 jaar binnen bij organisaties waar een en ander niet helemaal vlot loopt. Vaak is er dan sprake van een conflict dat moet opgelost worden. Althans, zo ziet de organisatie dat. Shirine wil het liever anders aanpakken en pleit ervoor om het conflict te behouden, maar functioneel te maken. Hoe dat werkt, probeert zij duidelijk te maken in haar boek, dat is opgezet als een roman met twee grote verhaallijnen, waarin tegelijk ook reflecties vanuit de theorie zijn opgenomen, en praktische oefeningen om te leren hoe je zelf functioneel conflict kunt hanteren. 

Verschillende vormen van conflict

Disfunctionele conflicten kunnen verschillende vormen aannemen. Een stil conflict komt, zeker in de Nederlandse samenleving, zowel in organisaties als in de politiek, heel vaak voor. Men is het eigenlijk met elkaar oneens, maar het probleem wordt niet bij naam genoemd en onder het tapijt geschoven. Men doet gewoonweg alsof het er niet is. Probleem opgelost – maar niet heus.

Een disfunctioneel conflict kan ook openlijk zijn, bijvoorbeeld omdat mensen het openlijk met elkaar oneens zijn of boos op elkaar zijn. Shirine: “Dan krijg je slaande deuren en geschreeuw. Omdat de meeste volwassenen zo welopgevoed zijn dat ze dat niet doen, kwam het tot nog toe meestal niet zo ver, we doen dan liever alsof alle neuzen in dezelfde richting staan. Door de coronacrisis zien we dat die houding wat op de achtergrond raakt en mensen meer kiezen voor harde confrontatie.”

“In zo’n disfunctioneel conflict gaan mensen zich vastzetten in hun eigen gelijk, waardoor ze niet naar elkaar toe kunnen groeien,” legt Shirine uit. “Ik ben van mening dat je dit soort conflicten niet moet wegnemen of oplossen, maar beter kunt omzetten in functionele conflicten. Het doel is dat je de spanning die ontstaat tussen de verschillende standpunten zo groot maakt dat je op zoek moet gaan naar nieuwe ideeën die je nog niet eerder had.”

Een functioneel conflict kenmerkt zich door interactie. De verschillen die je hebt in een relatie, zijn bespreekbaar. Als je het met elkaar oneens bent, maar daar over kunt praten, dan veranderen je ideeën terwijl je praat. Dit werkt ook in de sociale en relationele sfeer: als mensen elkaar niet aardig vinden, maar dat openlijk met elkaar kunnen bespreken, ontstaat er waardering voor elkaar en krijgt de relatie een andere definitie.

Drie vragen

Conflicteren reikt verschillende nieuwe manieren van kijken aan. Onder meer kun je jezelf drie vragen stellen om in iedere situatie het verschil op te zoeken. De eerste vraag die je kunt stellen is: waar zijn we het hier onuitgesproken over eens? Neem als voorbeeld een belangrijke vergadering. Soms denk je: ‘Waarom is die persoon eigenlijk uitgenodigd voor deze meeting?’, maar zelden spreek je dat uit. Een tweede vraag die je jezelf kunt stellen, is: Welk oordeel heb ik nu in mijn hoofd zitten over deze situatie en spreek ik niet uit? En de derde vraag die daarop volgt, is: Welke vraag stel ik nu niet, omdat ik weet dat dat in het gesprek spanning zal opleveren?

“Als je jezelf die drie vragen stelt, komt je vaak op de essentie van waar het stille conflict zit,” aldus Shirine. “Dat is meteen ook één van de oefeningen in het boek. Want meteen volgt hierop de vraag voor jezelf: Ga ik nu uitspreken wat mijn oordeel is? Ga ik de vraag die ik niet durfde te stellen, toch stellen? Ga ik uitspreken dat het lijkt alsof we het met elkaar eens zijn, maar dat het volgens mij niet zo is? Als je dát daadwerkelijk doet, creëer je een functioneel conflict.”

Bespreekbaar maken

Het vergt van degene die de knuppel in het hoenderhok gooit zeker enige moed. Externe adviseurs zijn vaak bang dat ze de opdracht verliezen, interne adviseurs hikken aan tegen het feit dat ze met diezelfde mensen later weer door een deur moeten. Managers vrezen het oordeel van de bedrijfsleiding, en de bedrijfsleiding wil niet alle werknemers tegen zich in het harnas jagen. “Iedereen heeft zijn eigen excuses om het niet te doen.”

Het gooien van die knuppel is iets wat Shirine tijdens haar interventies bij opdrachtgevers juist wél doet. “Daarbij valt mij op dat mensen vaak huiverig zijn om dit soort dingen bespreekbaar te maken. Maar als iemand het doet, blijken er altijd meer mensen te zijn die het bespreekbaar wilden maken, maar niet durfden,” stelt Shirine. “Je neemt dus inderdaad een risico, maar meestal krijg je bijval en is het minder eng dan dat alle betrokkenen dachten. Wat ik ook doe, is de situatie normaliseren, mensen duidelijk maken dat het oké is om het niet met elkaar eens te zijn of elkaar in bepaalde dingen niet te vertrouwen. En dat het ook oké is om dat te bespreken. Zo creëer je een omgeving waarin het kan. Noodzakelijke voorwaarde hierbij is dat mensen bereid zijn om zijn eigen oordelen uit te stellen om een open gesprek op gang te krijgen. Het is tevens van belang dat je een methodische precisie hanteert in hoe je dit aanpakt, en daarbij kan dit boek volgens mij van grote waarde zijn.”

Meervoudig kijken tijdens corona

Volgens Shirine is Conflicteren bij uitstek geschikt voor bestuurders en directeuren van maatschappelijke organisaties, omdat zij hun repertoire in functioneel conflict hanteren dienen te vergroten om de huidige maatschappelijke vraagstukken succesvol te kunnen aanpakken. “Het boeiende aan deze coronatijd is dat ik voorheen meestal een zware klus had aan het boven tafel krijgen van vraagstukken en conflicten, omdat het allemaal keurig verborgen werd. Nu zie je dat de coronacrisis de problemen naar boven haalt. Dus het afgelopen jaar kwamen ze als vanzelf bovendrijven, de zwaktes in een organisatie werden pijnlijk zichtbaar in de crisis. Tegelijkertijd komt het veel harder aan, omdat je niet de tijd hebt gehad eerst allerlei kussentjes neer te leggen. Conflicten zijn dus niet meer te negeren, en het hebben van tools om ermee om te gaan is dan handig,” vindt Shirine.

Conflicteren is dan ook een boek dat met veel vallen en opstaan is geschreven. Meer dan eens heeft Shirine stukken weggegooid, om opnieuw te beginnen. Ook liet ze het boek door twintig meelezers beoordelen. “Die werden soms boos toen ze het lazen. In ons vak mag je eigenlijk niet hardop zeggen dat dingen niet altijd lukken. Ik doe dat wel, en dat roept vaak emoties op. Ik laat ook zien dat je een evenwicht moet bewaren tussen het steeds weer nieuwsgierig onderzoeken wat er aan de hand is (het meervoudig kijken) en tegelijkertijd zelf onderdeel te worden van het spel, positie innemen, risico nemen en beslissingen nemen. Dat lijkt elkaar tegen te spreken, want hoe doe je dat tegelijkertijd? Sommige meelezers werden hiervan heel ongemakkelijk en vroegen zich af: wat moet ik nu, steeds opnieuw onderzoeken en meervoudig kijken of moet ik een standpunt innemen? Mijn antwoord is dan: allebei, continu, tegelijkertijd,” lacht Shirine.

Op 20 mei 2021 verschijnt het boek, met een lanceringsevenement in Utrecht dat, gezien de omstandigheden, voorzien is op verschillende scenario’s. Ondertussen kan je het boek al bestellen op www.managementboek.nl. Conflicteren zal ook op de literatuurlijst staan van de opleiding Succesvol verandering organiseren die binnenkort weer van start gaat.

Wil je gericht met Shirine’s expertise aan de slag? Haar eigen ‘Leertraject interveniëren met Passie en Precisie’ gaat op 20 september weer van start.

Ontdek het programma