Mail ons

Overzicht

Sioo’s boekenplank: Nooit meer doen alsof

Blogpost 29 Sep 2021

Om een podium te bieden aan de vele boeken die in ons netwerk tot stand komen, werd Sioo’s boekenplank in het leven geroepen, een blogrubriek over boeken van onze externe medewerkers. In augustus verscheen het opmerkelijke boek Nooit meer doen alsof van organisatiepsycholoog Aukje Nauta, over een onderwerp dat op de werkvloer weinig in de schijnwerpers staat: schaamte.

Wanneer je tijdens een vergadering het antwoord op een vraag niet meer weet, of als een opdracht niet helemaal lekker loopt en je er niks over durft te zeggen; allemaal zijn we wel bekend met gevoelens van schaamte. Het is een gevoel dat we bij voorkeur wegstoppen, zeker in werkgerelateerde situaties. Aukje Nauta vond dat het hoog tijd was om hier wat aan te doen, en ze vatte de koe resoluut bij de horens door een heel persoonlijk boek over het onderwerp te schrijven, waarmee ze haar eigen schaamte niet meer onder stoelen of banken steekt, maar er trots voor uitkomt.

Impressiemanagement

Het idee voor Nooit meer doen alsof groeide vanuit Aukjes professionele interesses. “Ik hou me al lang bezig met het thema ‘duurzame inzetbaarheid’ en de dialoog die daarover wel of niet gevoerd wordt op de werkvloer. Er worden zogenaamd open gesprekken gevoerd over wat mensen willen in hun loopbaan, over hun prestaties. Het viel me op dat die gesprekken vaak helemaal niet openhartig zijn. Mensen doen op de werkvloer geregeld aan impressiemanagement – je beter voordoen dan je bent. En toen dacht ik: eigenlijk zouden we schaamteloos moeten leven en werken. Als we schaamteloos zijn, durven we alles op tafel te gooien.” Nadat ik op onderzoek was uitgegaan, ontdekte ik dat niet in schaamteloosheid, maar juist in schaamte je kracht kan liggen, mits je er goed mee omgaat. Aukje vindt schaamte een ontzettend boeiende emotie. “Ik heb veel wetenschappelijk onderzoek rond het thema bestudeerd, onder andere van Brené Brown en June Tangney. Maar ook mijn persoonlijke ervaringen en anekdotes die ik tegenkwam zitten in het boek verwerkt.” 

“Af en toe schrok ik ’s nachts wakker, denkende: wat heb ik toch allemaal opgeschreven.”

Burn-out

Het boek leest dan ook bijna als een roman, omdat het persoonlijke leven en de ervaringen van Aukje de rode draad vormen. “Af en toe schrok ik ’s nachts wakker, denkende: wat heb ik toch allemaal opgeschreven,” lacht Aukje. “Maar als ik me na het verschijnen van het boek niet bij vlagen had geschaamd, dan had ik me niet echt blootgegeven. En dat is juist waartoe het boek mensen probeert aan te zetten: ook je zwakheden en tekortkomingen durven te benoemen en daar iets positiefs mee te doen.”

In een professionele context doen we net alsof we geen mensen zijn van vlees en bloed die ook emoties hebben. Sterker nog, emotie wordt er vaak gezien als zwak, terwijl we op het werk ook gewoon ons hele zelf meenemen. Maar het is haast een taboe om je te schamen. Door het allemaal voor je te houden ontneem je jezelf de kans om iets nieuws te leren, dus door het taboe op schaamte weg te nemen ontstaat er een veel opener leercultuur, waardoor mensen zich beter kunnen ontwikkelen en er dus meer innovatie kan ontstaan.

“Dat is mijn missie: dingen bespreekbaar maken.”

“Er wordt de laatste tijd heel veel aandacht besteed aan burn-outs,” legt Aukje uit. “Maar daarbij wordt nooit gepraat over schaamte, terwijl een belangrijk onderdeel van het burn-outsyndroom gevoelens van incompetentie zijn. Men durft niet te praten over het gevoel van incompetentie uit schaamte. Als dit eerder uitgesproken kan worden, voorkom je dat mensen onnodig uitvallen, dus eigenlijk is het van levensbelang om over je schaamte heen te stappen en dingen op de werkvloer bespreekbaar te maken. Dat is mijn missie: dingen bespreekbaar maken.”

Bedrijfscultuur

Hiervoor is natuurlijk wel een gepaste bedrijfscultuur nodig. Het is duidelijk dat directief en hiërarchisch leiderschap zich niet lenen tot openheid. Het is noodzakelijk dat organisaties als kernwaarde hebben dat iedereen altijd van elkaar kan leren, mits je je zwaktes en beperkingen ook met elkaar deelt. Van hoog tot laag moeten mensen hun zwakheden durven toe te geven. Mensen aan de top hebben met hun gedrag meer invloed. Zij moeten dus voorbeeldgedrag laten zien.

“Ik was ooit gevraagd op een bijeenkomst van een zorginstelling. Ik zei vooraf tegen de bestuurder: ‘Wat heel erg helpt voor dit gesprek is dat je zelf iets van je kwetsbaarheid laat zien. Iets wat je moeilijk vindt, of waar je je voor schaamt’. Voor de groep zei hij: ‘Wij zijn een instelling voor mensen met een lichamelijke beperking en nu gaan we fuseren met een instelling voor mensen met een geestelijke beperking. Daar heb ik totaal geen kaas van gegeten en ik vind het heel spannend. We gaan zien of mij dat allemaal lukt’. Doordat hij dat durfde te zeggen, waren anderen in het gesprek veel opener. Hierdoor kun je veel betere afspraken maken dan wanneer iedereen doet alsof hij perfect is,” verklaart Aukje.

Omdenken en ombuigen

Door dit soort praktijkervaringen is Aukjes boek ook een praktische handleiding geworden. In de laatste drie hoofdstukken gaat ze vooral in op de drie stappen om je schaamte om te buigen tot kracht. Stap 1 – erken je schaamte, zie het onder ogen. Stap 2 – denk je schaamte om. ‘Het feit dat je schaamte voelt, bewijst dat je een goed mens bent, dus het is iets positiefs.’ En stap 3 – maak het je kracht. Dat is meteen het doel van dit boek. “Achter de schaamte zit het verlangen om een beter mens te zijn,” legt Aukje verder uit.

“Ik geef tips over wat je kunt doen om daadwerkelijk een beter mens te worden. En er zijn heel sprekende voorbeelden van mensen die er in geslaagd zijn. Zoals de vrachtwagenchauffeur die analfabeet was en dat angstvallig verborgen wist te houden, tot de computer zijn intrede deed. Hij raakte in een burn-out, heeft zijn schaamte gedeeld met zijn baas, en ging een cursus volgen, waarna hij ambassadeur is geworden van een stichting voor laaggeletterdheid. Hij heeft zijn schaamte dus omgebogen tot kracht, door als ambassadeur mensen te helpen over hun schaamte heen te komen en er wat aan te doen. In de geestelijke gezondheidszorg zie je dit vaker, daar wordt veel gewerkt met ervaringsdeskundigen, allemaal mensen die een schaamte wisten om te buigen tot kracht.”

Wegwijzer naar een betere wereld

Iedereen kan met Nooit meer doen alsof aan de slag. Waar Aukje eerst dacht dat vooral vrouwen geïnteresseerd zouden zijn in het boek, blijkt ze ook veel positieve reacties te krijgen van mannen. “Van mannen hoor ik vaker: ‘ik schaam me nergens voor’,’ zegt Aukje. “Maar dan blijkt dat ze vooral last hebben van ‘schaamteschaamte’: zij zullen het vaker ontkennen, de schaamte overschreeuwen. Ik hoop dat na het lezen mensen wat opener kijken naar zichzelf én de mensen om zich heen, hen minder in hokjes duwen. Het is in feite een wegwijzer naar meer moraliteit, naar een betere wereld. Wat dat betreft ben ik echt op een missie. Ik pleit voor voortdurend blijven bijleren op sociaal-emotioneel vlak, dat mogen we echt niet verwaarlozen.”

“Ik pleit voor voortdurend blijven bijleren op sociaal-emotioneel vlak, dat mogen we echt niet verwaarlozen.”

Via de Sioo-leerstoel ‘Enhancing individuals in a dynamic work context’ onderzoekt Aukje hoe het individu zich in brede zin staande houdt op de uitdagende werkvloer. Dit boek sluit daar naadloos bij aan. Aukje legt uit: “Schaamte staat in de weg van leren en verbinding, dus als je er beter leert mee omgaan, kun je beter overeind blijven in die werkcontext. Bovendien bevat het boek veel humor en humor zorgt ervoor dat we op een lichtvoetige manier met onze fouten en beperkingen omgaan. Je moet met enige zelfspot naar jezelf kunnen kijken, omarmen dat je niet altijd zelfvertrouwen hoeft te hebben.”

Ontdek ‘Nooit meer doen alsof’ bij Maven Publishing. Dit najaar ontwikkelen we vanuit verschillende hoeken visies op het thema ‘Vrijheid’. Houd onze kanalen in de gaten! Lees hier de vorige bijdrage uit de boekenrubriek.

Om een podium te bieden aan de vele boeken die in ons netwerk tot stand komen, werd Sioo’s boekenplank in het leven geroepen, een blogrubriek over boeken van onze externe medewerkers. In augustus verscheen het opmerkelijke boek Nooit meer doen alsof van organisatiepsycholoog Aukje Nauta, over een onderwerp dat op de werkvloer weinig in de schijnwerpers staat: schaamte.

Wanneer je tijdens een vergadering het antwoord op een vraag niet meer weet, of als een opdracht niet helemaal lekker loopt en je er niks over durft te zeggen; allemaal zijn we wel bekend met gevoelens van schaamte. Het is een gevoel dat we bij voorkeur wegstoppen, zeker in werkgerelateerde situaties. Aukje Nauta vond dat het hoog tijd was om hier wat aan te doen, en ze vatte de koe resoluut bij de horens door een heel persoonlijk boek over het onderwerp te schrijven, waarmee ze haar eigen schaamte niet meer onder stoelen of banken steekt, maar er trots voor uitkomt.

Impressiemanagement

Het idee voor Nooit meer doen alsof groeide vanuit Aukjes professionele interesses. “Ik hou me al lang bezig met het thema ‘duurzame inzetbaarheid’ en de dialoog die daarover wel of niet gevoerd wordt op de werkvloer. Er worden zogenaamd open gesprekken gevoerd over wat mensen willen in hun loopbaan, over hun prestaties. Het viel me op dat die gesprekken vaak helemaal niet openhartig zijn. Mensen doen op de werkvloer geregeld aan impressiemanagement – je beter voordoen dan je bent. En toen dacht ik: eigenlijk zouden we schaamteloos moeten leven en werken. Als we schaamteloos zijn, durven we alles op tafel te gooien.” Nadat ik op onderzoek was uitgegaan, ontdekte ik dat niet in schaamteloosheid, maar juist in schaamte je kracht kan liggen, mits je er goed mee omgaat. Aukje vindt schaamte een ontzettend boeiende emotie. “Ik heb veel wetenschappelijk onderzoek rond het thema bestudeerd, onder andere van Brené Brown en June Tangney. Maar ook mijn persoonlijke ervaringen en anekdotes die ik tegenkwam zitten in het boek verwerkt.” 

“Af en toe schrok ik ’s nachts wakker, denkende: wat heb ik toch allemaal opgeschreven.”

Burn-out

Het boek leest dan ook bijna als een roman, omdat het persoonlijke leven en de ervaringen van Aukje de rode draad vormen. “Af en toe schrok ik ’s nachts wakker, denkende: wat heb ik toch allemaal opgeschreven,” lacht Aukje. “Maar als ik me na het verschijnen van het boek niet bij vlagen had geschaamd, dan had ik me niet echt blootgegeven. En dat is juist waartoe het boek mensen probeert aan te zetten: ook je zwakheden en tekortkomingen durven te benoemen en daar iets positiefs mee te doen.”

In een professionele context doen we net alsof we geen mensen zijn van vlees en bloed die ook emoties hebben. Sterker nog, emotie wordt er vaak gezien als zwak, terwijl we op het werk ook gewoon ons hele zelf meenemen. Maar het is haast een taboe om je te schamen. Door het allemaal voor je te houden ontneem je jezelf de kans om iets nieuws te leren, dus door het taboe op schaamte weg te nemen ontstaat er een veel opener leercultuur, waardoor mensen zich beter kunnen ontwikkelen en er dus meer innovatie kan ontstaan.

“Dat is mijn missie: dingen bespreekbaar maken.”

“Er wordt de laatste tijd heel veel aandacht besteed aan burn-outs,” legt Aukje uit. “Maar daarbij wordt nooit gepraat over schaamte, terwijl een belangrijk onderdeel van het burn-outsyndroom gevoelens van incompetentie zijn. Men durft niet te praten over het gevoel van incompetentie uit schaamte. Als dit eerder uitgesproken kan worden, voorkom je dat mensen onnodig uitvallen, dus eigenlijk is het van levensbelang om over je schaamte heen te stappen en dingen op de werkvloer bespreekbaar te maken. Dat is mijn missie: dingen bespreekbaar maken.”

Bedrijfscultuur

Hiervoor is natuurlijk wel een gepaste bedrijfscultuur nodig. Het is duidelijk dat directief en hiërarchisch leiderschap zich niet lenen tot openheid. Het is noodzakelijk dat organisaties als kernwaarde hebben dat iedereen altijd van elkaar kan leren, mits je je zwaktes en beperkingen ook met elkaar deelt. Van hoog tot laag moeten mensen hun zwakheden durven toe te geven. Mensen aan de top hebben met hun gedrag meer invloed. Zij moeten dus voorbeeldgedrag laten zien.

“Ik was ooit gevraagd op een bijeenkomst van een zorginstelling. Ik zei vooraf tegen de bestuurder: ‘Wat heel erg helpt voor dit gesprek is dat je zelf iets van je kwetsbaarheid laat zien. Iets wat je moeilijk vindt, of waar je je voor schaamt’. Voor de groep zei hij: ‘Wij zijn een instelling voor mensen met een lichamelijke beperking en nu gaan we fuseren met een instelling voor mensen met een geestelijke beperking. Daar heb ik totaal geen kaas van gegeten en ik vind het heel spannend. We gaan zien of mij dat allemaal lukt’. Doordat hij dat durfde te zeggen, waren anderen in het gesprek veel opener. Hierdoor kun je veel betere afspraken maken dan wanneer iedereen doet alsof hij perfect is,” verklaart Aukje.

Omdenken en ombuigen

Door dit soort praktijkervaringen is Aukjes boek ook een praktische handleiding geworden. In de laatste drie hoofdstukken gaat ze vooral in op de drie stappen om je schaamte om te buigen tot kracht. Stap 1 – erken je schaamte, zie het onder ogen. Stap 2 – denk je schaamte om. ‘Het feit dat je schaamte voelt, bewijst dat je een goed mens bent, dus het is iets positiefs.’ En stap 3 – maak het je kracht. Dat is meteen het doel van dit boek. “Achter de schaamte zit het verlangen om een beter mens te zijn,” legt Aukje verder uit.

“Ik geef tips over wat je kunt doen om daadwerkelijk een beter mens te worden. En er zijn heel sprekende voorbeelden van mensen die er in geslaagd zijn. Zoals de vrachtwagenchauffeur die analfabeet was en dat angstvallig verborgen wist te houden, tot de computer zijn intrede deed. Hij raakte in een burn-out, heeft zijn schaamte gedeeld met zijn baas, en ging een cursus volgen, waarna hij ambassadeur is geworden van een stichting voor laaggeletterdheid. Hij heeft zijn schaamte dus omgebogen tot kracht, door als ambassadeur mensen te helpen over hun schaamte heen te komen en er wat aan te doen. In de geestelijke gezondheidszorg zie je dit vaker, daar wordt veel gewerkt met ervaringsdeskundigen, allemaal mensen die een schaamte wisten om te buigen tot kracht.”

Wegwijzer naar een betere wereld

Iedereen kan met Nooit meer doen alsof aan de slag. Waar Aukje eerst dacht dat vooral vrouwen geïnteresseerd zouden zijn in het boek, blijkt ze ook veel positieve reacties te krijgen van mannen. “Van mannen hoor ik vaker: ‘ik schaam me nergens voor’,’ zegt Aukje. “Maar dan blijkt dat ze vooral last hebben van ‘schaamteschaamte’: zij zullen het vaker ontkennen, de schaamte overschreeuwen. Ik hoop dat na het lezen mensen wat opener kijken naar zichzelf én de mensen om zich heen, hen minder in hokjes duwen. Het is in feite een wegwijzer naar meer moraliteit, naar een betere wereld. Wat dat betreft ben ik echt op een missie. Ik pleit voor voortdurend blijven bijleren op sociaal-emotioneel vlak, dat mogen we echt niet verwaarlozen.”

“Ik pleit voor voortdurend blijven bijleren op sociaal-emotioneel vlak, dat mogen we echt niet verwaarlozen.”

Via de Sioo-leerstoel ‘Enhancing individuals in a dynamic work context’ onderzoekt Aukje hoe het individu zich in brede zin staande houdt op de uitdagende werkvloer. Dit boek sluit daar naadloos bij aan. Aukje legt uit: “Schaamte staat in de weg van leren en verbinding, dus als je er beter leert mee omgaan, kun je beter overeind blijven in die werkcontext. Bovendien bevat het boek veel humor en humor zorgt ervoor dat we op een lichtvoetige manier met onze fouten en beperkingen omgaan. Je moet met enige zelfspot naar jezelf kunnen kijken, omarmen dat je niet altijd zelfvertrouwen hoeft te hebben.”

Ontdek ‘Nooit meer doen alsof’ bij Maven Publishing. Dit najaar ontwikkelen we vanuit verschillende hoeken visies op het thema ‘Vrijheid’. Houd onze kanalen in de gaten! Lees hier de vorige bijdrage uit de boekenrubriek.