Mail ons

Overzicht

Systeemdenken doe je met hoofd en hart

Blogpost 13 Apr 2022

Het was als deelnemer in de leergang Succesvol Verandering Organiseren van Sioo dat ik voor het eerst kennismaakte met ‘het systeemdenken’. Marijke Spanjersberg, (mede)auteur van onder andere ‘Systeemdenken in de praktijk’ en schrijver van vele artikelen bracht mij en mijn hele groep een beetje in verwarring. Principes als ‘ontschuldigen’, ‘meervoudige partijdigheid’ en ‘circulaire causaliteit’ kwamen in mijn vocabulaire, maar kregen pas echt betekenis toen ik er (na meer verdieping en opleiding) in de praktijk mee ging werken.

Ondertussen geef ik nu al zo’n vijf jaar les in diezelfde leergang over dit prachtige gedachtegoed en de mogelijkheden die het biedt om samenwerking in teams/groepen te verbeteren. Dat doe ik graag aan de hand van voorbeelden uit mijn eigen ‘advies’praktijk en de praktijk van deelnemers.

Samenwerken gaat vanuit systeemdenken niet alleen om mensen, maar vooral om de talloze relaties en verbindingen waar deze mensen deel van uitmaken. Bedenk je maar eens dat we in een groep van 10 mensen al 45 ‘relatielijntjes’ kunnen trekken. Dan hebben we het nog niet over de waarde die we aan iedere afzonderlijke relatie toekennen (bijvoorbeeld goed, redelijk, matig, slecht of ambivalent). En als je daar dan aan toevoegt dat we allemaal deel uitmaken van meerdere complexe sociale systemen, dan is het toch fantastisch dat dat vaak best goed gaat. En het is dan ook niet zo verwonderlijk dat het soms op onderdelen misgaat.

Ons gedrag wordt continu beïnvloed door het systeem waar wij deel van uitmaken. En andersom beïnvloeden wij met ons gedrag ook weer het betreffende systeem. Het lastige is dat deze systemen en het krachtenveld dat ze beïnvloeden, zich meestal aan het zicht onttrekken. De systeembenadering helpt ons om door te dringen tot die onderstroom van teams en organisaties.

In plaats van te denken en werken volgens oorzaak en gevolg (wie heeft het goed/verkeerd gedaan), kijk je bijvoorbeeld naar circulair causale patronen (des te meer de een…. des te meer de ander…). Relatienetwerken helpen om een voorlopig inzicht te krijgen in wie met wie, op welke manier (goed, redelijk, matig, slecht of ambivalent) is verbonden. Met die hypothese kun je weer voorspellen waar de kans groter of kleiner is dat er iets gaat bewegen in het systeem als je in één van de relaties iets verandert.

Dan kan je ook nog zoeken naar paradoxale boodschappen, zoals bijvoorbeeld de boodschap aan vijf vestigingsdirecteuren in een regio: ‘Wees integraal manager voor de resultaten van deze regio en lever maandelijks de cijfers aan van jouw vestiging’. Paradoxale boodschappen ontregelen mensen (want: wanneer doe je het nu goed?!) en daarmee ook het systeem waar zij deel van uitmaken. Als je een paradoxale boodschap bloot kunt leggen dan verlaag je alleen al daarmee de druk op de mensen (en dus het systeem) die steeds maar proberen te voldoen aan die onmogelijke opdracht

Het systeemdenken biedt dus instrumenten om het complexe samenspel van onderlinge relaties en groepsdynamieken in beeld te brengen. Maar dan ben je er nog niet, want dit is vooral het ‘hoofdwerk’.

Tijdens de training systeemdenken benadruk ik graag hoe belangrijk het is om ook je ‘hart’ in te brengen. Je werkt immers met mensen met behoeftes, wensen, zorgen, kwaliteiten en goede bedoelingen. In mijn beleving betekent dat dan ook dat je oprecht moet willen weten waarom de mens tegenover jou, in de context die er is, doet wat hij of zij doet. Welke goede bedoeling eraan ten grondslag ligt, hoe onhandig of ongewenst een bepaalde gedraging ook uitpakt (volgens de mensen in het systeem zelf). En dan is het ook belangrijk om verder te willen kijken naar hoe dit gedrag, in deze context, anderen weer aanzet tot gedrag (vanuit hun goede bedoeling).

In de loop van de jaren heb ik geleerd dat je naast het analytisch denken vanuit het hoofd, ook moet willen voelen vanuit het hart. Dat vraagt om het uitstellen van eigen aannames en oordelen. En dat je het niet beter wilt weten dan (of voor) de ander. Dat je door nieuwe perspectieven in te brengen samen werkt aan samenwerking, vanuit gelijkwaardigheid. En dat je bedenkt dat jij zelf, in de complexiteit die er is, misschien wel hetzelfde zou hebben gedaan als de mensen in het systeem. We hebben als mensen over het algemeen, gezien vanuit evolutionair psychologisch perspectief, uiteindelijk meer overeenkomsten dan verschillen in ons gedrag.

Daarom zeg ik tegenwoordig: systeemdenken doe je met hoofd en hart!

Meer weten over Succesvol Verandering Organiseren?
Ontdek het programma en meer content!

Het was als deelnemer in de leergang Succesvol Verandering Organiseren van Sioo dat ik voor het eerst kennismaakte met ‘het systeemdenken’. Marijke Spanjersberg, (mede)auteur van onder andere ‘Systeemdenken in de praktijk’ en schrijver van vele artikelen bracht mij en mijn hele groep een beetje in verwarring. Principes als ‘ontschuldigen’, ‘meervoudige partijdigheid’ en ‘circulaire causaliteit’ kwamen in mijn vocabulaire, maar kregen pas echt betekenis toen ik er (na meer verdieping en opleiding) in de praktijk mee ging werken.

Ondertussen geef ik nu al zo’n vijf jaar les in diezelfde leergang over dit prachtige gedachtegoed en de mogelijkheden die het biedt om samenwerking in teams/groepen te verbeteren. Dat doe ik graag aan de hand van voorbeelden uit mijn eigen ‘advies’praktijk en de praktijk van deelnemers.

Samenwerken gaat vanuit systeemdenken niet alleen om mensen, maar vooral om de talloze relaties en verbindingen waar deze mensen deel van uitmaken. Bedenk je maar eens dat we in een groep van 10 mensen al 45 ‘relatielijntjes’ kunnen trekken. Dan hebben we het nog niet over de waarde die we aan iedere afzonderlijke relatie toekennen (bijvoorbeeld goed, redelijk, matig, slecht of ambivalent). En als je daar dan aan toevoegt dat we allemaal deel uitmaken van meerdere complexe sociale systemen, dan is het toch fantastisch dat dat vaak best goed gaat. En het is dan ook niet zo verwonderlijk dat het soms op onderdelen misgaat.

Ons gedrag wordt continu beïnvloed door het systeem waar wij deel van uitmaken. En andersom beïnvloeden wij met ons gedrag ook weer het betreffende systeem. Het lastige is dat deze systemen en het krachtenveld dat ze beïnvloeden, zich meestal aan het zicht onttrekken. De systeembenadering helpt ons om door te dringen tot die onderstroom van teams en organisaties.

In plaats van te denken en werken volgens oorzaak en gevolg (wie heeft het goed/verkeerd gedaan), kijk je bijvoorbeeld naar circulair causale patronen (des te meer de een…. des te meer de ander…). Relatienetwerken helpen om een voorlopig inzicht te krijgen in wie met wie, op welke manier (goed, redelijk, matig, slecht of ambivalent) is verbonden. Met die hypothese kun je weer voorspellen waar de kans groter of kleiner is dat er iets gaat bewegen in het systeem als je in één van de relaties iets verandert.

Dan kan je ook nog zoeken naar paradoxale boodschappen, zoals bijvoorbeeld de boodschap aan vijf vestigingsdirecteuren in een regio: ‘Wees integraal manager voor de resultaten van deze regio en lever maandelijks de cijfers aan van jouw vestiging’. Paradoxale boodschappen ontregelen mensen (want: wanneer doe je het nu goed?!) en daarmee ook het systeem waar zij deel van uitmaken. Als je een paradoxale boodschap bloot kunt leggen dan verlaag je alleen al daarmee de druk op de mensen (en dus het systeem) die steeds maar proberen te voldoen aan die onmogelijke opdracht

Het systeemdenken biedt dus instrumenten om het complexe samenspel van onderlinge relaties en groepsdynamieken in beeld te brengen. Maar dan ben je er nog niet, want dit is vooral het ‘hoofdwerk’.

Tijdens de training systeemdenken benadruk ik graag hoe belangrijk het is om ook je ‘hart’ in te brengen. Je werkt immers met mensen met behoeftes, wensen, zorgen, kwaliteiten en goede bedoelingen. In mijn beleving betekent dat dan ook dat je oprecht moet willen weten waarom de mens tegenover jou, in de context die er is, doet wat hij of zij doet. Welke goede bedoeling eraan ten grondslag ligt, hoe onhandig of ongewenst een bepaalde gedraging ook uitpakt (volgens de mensen in het systeem zelf). En dan is het ook belangrijk om verder te willen kijken naar hoe dit gedrag, in deze context, anderen weer aanzet tot gedrag (vanuit hun goede bedoeling).

In de loop van de jaren heb ik geleerd dat je naast het analytisch denken vanuit het hoofd, ook moet willen voelen vanuit het hart. Dat vraagt om het uitstellen van eigen aannames en oordelen. En dat je het niet beter wilt weten dan (of voor) de ander. Dat je door nieuwe perspectieven in te brengen samen werkt aan samenwerking, vanuit gelijkwaardigheid. En dat je bedenkt dat jij zelf, in de complexiteit die er is, misschien wel hetzelfde zou hebben gedaan als de mensen in het systeem. We hebben als mensen over het algemeen, gezien vanuit evolutionair psychologisch perspectief, uiteindelijk meer overeenkomsten dan verschillen in ons gedrag.

Daarom zeg ik tegenwoordig: systeemdenken doe je met hoofd en hart!

Meer weten over Succesvol Verandering Organiseren?
Ontdek het programma en meer content!